<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X10n0263"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 263 圆觉经析義疏</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 263 圆觉经析義疏</title> <author>淸 通理述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> </editionStmt> <extent>4卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">263</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">圆觉经析義疏</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识，古籍酷 AI 自动标点引擎提供新式标点初稿</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>AI 标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00044"> <charName>CBETA CHARACTER CB00044</charName> <mapping cb:dec="983084" type="PUA">U+F002C</mapping> <mapping type="unicode">U+459F</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>虻</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[亡/虫]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02494"> <charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName> <mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping> <mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB05418"> <charName>CBETA CHARACTER CB05418</charName> <mapping cb:dec="988458" type="PUA">U+F152A</mapping> <mapping type="unicode">U+458D</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>虔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[虔-文+ㄆ]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2005-12-07T13:35:20"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0694a" n="0694a"/> <lb ed="X" n="0694a01"/> <lb ed="X" n="0694a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 263-A 圆觉经析義疏大義</cb:mulu><head>No. 263-A <lb ed="X" n="0694a03"/><lb ed="R094" n="0052a01"/> 圆觉经析義疏大義</head> <lb ed="X" n="0694a04"/> <lb ed="X" n="0694a05"/><lb ed="R094" n="0052a02"/><byline cb:type="author">贤宗後学 通理 述</byline> <lb ed="X" n="0694a06"/><lb ed="R094" n="0052a03"/><byline cb:type="other">嗣法门人 心兴 较订</byline> <lb ed="X" n="0694a07"/><lb ed="R094" n="0052a04"/><p xml:id="pX10p0694a0701">初、通叙大義。</p> <lb ed="X" n="0694a08"/><lb ed="R094" n="0052a05"/><p xml:id="pX10p0694a0801">具足大方廣，笼罗世出世法，名之为圆。贯通本始妙， <lb ed="X" n="0694a09"/><lb ed="R094" n="0052a06"/>照彻凡非凡心，目之曰觉。非名色之可色，讵音声所 <lb ed="X" n="0694a10"/><lb ed="R094" n="0052a07"/>能声。结集者，不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0694a1001" n="0694a1001"/><anchor xml:id="beg0694a1001" n="0694a1001"/>已<anchor xml:id="end0694a1001"/>而声之，强云如是我闻。又不得 <lb ed="X" n="0694a11"/><lb ed="R094" n="0052a08"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0694a1101" n="0694a1101"/><anchor xml:id="beg0694a1101" n="0694a1101"/>已<anchor xml:id="end0694a1101"/>而色之，强云一时<persName>婆伽婆</persName>，入于神通大光明藏三 <lb ed="X" n="0694a12"/><lb ed="R094" n="0052a09"/>昧正受。谕兹，则圆觉不離当处，<persName>佛</persName>果无容外求。其如 <lb ed="X" n="0694a13"/><lb ed="R094" n="0052a10"/>凡外梦沉长夜，梦重梦而醒期莫由。权小华起翳睛， <lb ed="X" n="0694a14"/><lb ed="R094" n="0052a11"/>华再华而净眼靡现。故劳婆伽至尊，于不二境，现诸 <lb ed="X" n="0694a15"/><lb ed="R094" n="0052a12"/>净土，幷致法身淸众，依净觉天，起大悲雲，主伴褈褈， <lb ed="X" n="0694a16"/><lb ed="R094" n="0052a13"/>同住<persName>如来</persName>平等法会。古德目此为六种成就，亦即以 <lb ed="X" n="0694a17"/><lb ed="R094" n="0052a14"/>此为证信叙焉。或谓本经叙阙发起。私曰：不然。试看 <lb ed="X" n="0694a18"/><lb ed="R094" n="0052a15"/><name role="" type="person">文殊师利</name>，创问<persName>如来</persName>本起因地，次请菩萨发淸净心， <lb ed="X" n="0694a19"/><lb ed="R094" n="0052a16"/>後及末世修行，不堕邪见。<persName>佛</persName>亦郑重其機，裁分两義， <lb ed="X" n="0694a20"/><lb ed="R094" n="0052a17"/>谓总标真宗，别答前问。总标真宗者，总冠下文信解 <lb ed="X" n="0694a21"/><lb ed="R094" n="0052a18"/>修证，皆不離此真宗也。先示体，则曰无上法王，有大 <lb ed="X" n="0694a22"/><lb ed="R094" n="0052b01"/>陀罗尼门，名为圆觉。次彰用，则曰流出一切淸净真 <lb ed="X" n="0694a23"/><lb ed="R094" n="0052b02"/>如，菩提涅槃，及波罗蜜等。别答前问者，向下一一别 <lb ed="X" n="0694a24"/><lb ed="R094" n="0052b03"/>答前来文殊之问也。答初问，则曰一切<persName>如来</persName>本起因 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0694b" n="0694b"/> <lb ed="X" n="0694b01"/><lb ed="R094" n="0052b04"/>地，皆依圆照淸净觉相，永断无明，方成<persName>佛</persName>道。次征释 <lb ed="X" n="0694b02"/><lb ed="R094" n="0052b05"/>云何无明，谓一切众生，从无始来，种种顚倒，妄认四 <lb ed="X" n="0694b03"/><lb ed="R094" n="0052b06"/>大为自身相，六尘缘影为自心相。如彼病目，见空中 <lb ed="X" n="0694b04"/><lb ed="R094" n="0052b07"/>华及第二月，由此妄有轮转生死，故名无明。修圆觉 <lb ed="X" n="0694b05"/><lb ed="R094" n="0052b08"/>者，知是空花，即无轮转，亦无身心受彼生死。末总结 <lb ed="X" n="0694b06"/><lb ed="R094" n="0052b09"/>云：是则名为因地法行。随答次後二问，则曰：菩萨因 <lb ed="X" n="0694b07"/><lb ed="R094" n="0052b10"/>此发淸净心，末世依修，不堕邪见。據此，则普贤等十 <lb ed="X" n="0694b08"/><lb ed="R094" n="0052b11"/>章皆依此文殊章而发起也。叙分既竟，正宗当陈。遵 <lb ed="X" n="0694b09"/><lb ed="R094" n="0052b12"/>照花严疏例，大章分为四分：第一、三问三答生信分， <lb ed="X" n="0694b10"/><lb ed="R094" n="0052b13"/>第二、两问两答开解分，第三、四问四答教修分，第四、 <lb ed="X" n="0694b11"/><lb ed="R094" n="0052b14"/>一问一答示果分。生信分中三问三答者，第一即普 <lb ed="X" n="0694b12"/><lb ed="R094" n="0052b15"/>贤章也。據普贤，有略问，有详质，有结请。略问者，由前 <lb ed="X" n="0694b13"/><lb ed="R094" n="0052b16"/><persName>佛</persName>答文殊，谓本起、因地皆以圆照淸净觉相。普贤意 <lb ed="X" n="0694b14"/><lb ed="R094" n="0052b17"/>以圆觉淸净境界非修行不能契入，但不知云何修 <lb ed="X" n="0694b15"/><lb ed="R094" n="0052b18"/>行方能契入也。详质者，承前章知是空花，即无轮转 <lb ed="X" n="0694b16"/><lb ed="R094" n="0053a01"/>等義来。空花即幻，故曰：设知如幻者，则身心亦幻。若 <lb ed="X" n="0694b17"/><lb ed="R094" n="0053a02"/>更用身心历事进修，则是以幻还修于幻，则幻幻云 <lb ed="X" n="0694b18"/><lb ed="R094" n="0053a03"/>何修耶？又既知如幻，更历事修，必令诸幻尽灭。若必 <lb ed="X" n="0694b19"/><lb ed="R094" n="0053a04"/>尽灭，则无有心，向後凭谁修行？云何复说修行如幻？ <lb ed="X" n="0694b20"/><lb ed="R094" n="0053a05"/>又既知如幻，本来不用修习。若不修习，则于生死中 <lb ed="X" n="0694b21"/><lb ed="R094" n="0053a06"/>常居幻化。既无观行，曾不了知如幻境界。又无事修， <lb ed="X" n="0694b22"/><lb ed="R094" n="0053a07"/>令妄想心如何解脱？结请中，承上不修有如是之失， <lb ed="X" n="0694b23"/><lb ed="R094" n="0053a08"/>正显决定应修，但不知作何方便渐次修习，乃能永 <lb ed="X" n="0694b24"/><lb ed="R094" n="0053a09"/>離诸幻。答中，先云：种种幻化生于觉心，以为義本。次 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0694c" n="0694c"/> <lb ed="X" n="0694c01"/><lb ed="R094" n="0053a10"/>云：众生幻心还依幻灭，诸幻灭尽，觉心不动。正释前 <lb ed="X" n="0694c02"/><lb ed="R094" n="0053a11"/>疑。末云：知幻即離，不作方便；離幻既觉，亦无渐次。以 <lb ed="X" n="0694c03"/><lb ed="R094" n="0053a12"/>酬其请。复总结云：依此修行，乃能永離诸幻。亦是答 <lb ed="X" n="0694c04"/><lb ed="R094" n="0053a13"/>前云何修行之问也。按普眼有三请四義，由上章<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0694c05"/><lb ed="R094" n="0053a14"/>答普贤離幻法门，教以知幻即離，不作方便，離幻即 <lb ed="X" n="0694c06"/><lb ed="R094" n="0053a15"/>觉，亦无渐次。普眼意以有正方便思惟修行者，或可 <lb ed="X" n="0694c07"/><lb ed="R094" n="0053a16"/>悟入，若无此者，未免迷闷，故连申三请。初正请有四 <lb ed="X" n="0694c08"/><lb ed="R094" n="0053a17"/>義：初问修行渐次，二问云何思惟，三问云何住持，四 <lb ed="X" n="0694c09"/><lb ed="R094" n="0053a18"/>问作何方便。二反请，若彼众生无正方便思惟，闻<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0694c10"/><lb ed="R094" n="0053b01"/>说此三昧，心生迷闷，即于圆觉不能悟入。三结请，愿 <lb ed="X" n="0694c11"/><lb ed="R094" n="0053b02"/>与慈悲，为我等辈，及末世众生，假说方便。答中先明 <lb ed="X" n="0694c12"/><lb ed="R094" n="0053b03"/>二空观，灭除诸幻，以便进修，答正请中前三義。後示 <lb ed="X" n="0694c13"/><lb ed="R094" n="0053b04"/>法界观，令其悟入，更进深玄，答正请中後一義。果能 <lb ed="X" n="0694c14"/><lb ed="R094" n="0053b05"/>从此悟入住持大圆觉场，同<persName>佛</persName>受用，毋庸再请。其奈 <lb ed="X" n="0694c15"/><lb ed="R094" n="0053b06"/>疑情不了，又劳刚藏出座也。按<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>，因前章 <lb ed="X" n="0694c16"/><lb ed="R094" n="0053b07"/>本来成<persName>佛</persName>之语，遂代众致难，有三：一云众生本来成 <lb ed="X" n="0694c17"/><lb ed="R094" n="0053b08"/><persName>佛</persName>，何故复有一切无明？此以真难妄，不应复有也。二 <lb ed="X" n="0694c18"/><lb ed="R094" n="0053b09"/>云无明众生本有，何故复说本来成<persName>佛</persName>？此以妄难真， <lb ed="X" n="0694c19"/><lb ed="R094" n="0053b10"/>不应说成也。三云异生本成<persName>佛</persName>道，後起无明，一切如 <lb ed="X" n="0694c20"/><lb ed="R094" n="0053b11"/>来何时复生烦恼？此以本觉难妙觉，还应起惑为众 <lb ed="X" n="0694c21"/><lb ed="R094" n="0053b12"/>生也。初难显自语相违，以众生本成是<persName>佛</persName>自语，复有 <lb ed="X" n="0694c22"/><lb ed="R094" n="0053b13"/>无明违自语故。次难显世间相违，以无明本有世间 <lb ed="X" n="0694c23"/><lb ed="R094" n="0053b14"/>共计，复说本成违世间故。三难显总成非量，以异生 <lb ed="X" n="0694c24"/><lb ed="R094" n="0053b15"/>本觉非始觉，终无成理，<persName>如来</persName>妙觉既<anchor xml:id="nkr_note_add_0694c2401" n="0694c2401"/><anchor xml:id="beg0694c2401" n="0694c2401"/>已<anchor xml:id="end0694c2401"/>成，不复再迷， <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0695a" n="0695a"/> <lb ed="X" n="0695a01"/><lb ed="R094" n="0053b16"/>三觉不明，故成非量。至观<persName>如来</persName>立法立喩，备悉开通， <lb ed="X" n="0695a02"/><lb ed="R094" n="0053b17"/>末复斥以虚妄浮心，多诸巧见，如是分别，非为正问。 <lb ed="X" n="0695a03"/><lb ed="R094" n="0053b18"/>新学闻此，自应于大涅槃生决定信，至下章弥勒谢 <lb ed="X" n="0695a04"/><lb ed="R094" n="0054a01"/>前自知。齐此<anchor xml:id="nkr_note_add_0695a0401" n="0695a0401"/><anchor xml:id="beg0695a0401" n="0695a0401"/>已<anchor xml:id="end0695a0401"/>前，为三问三答生信分竟。第二两问 <lb ed="X" n="0695a05"/><lb ed="R094" n="0054a02"/>两答开解分中，第一即弥勒章也。由上章<persName>佛</persName>答金刚 <lb ed="X" n="0695a06"/><lb ed="R094" n="0054a03"/>藏云欲入<persName>如来</persName>大寂灭海，乃至云先断无始轮迴根 <lb ed="X" n="0695a07"/><lb ed="R094" n="0054a04"/>本等，弥勒意以轮迴由于爱欲，爱欲起于六识，生灭 <lb ed="X" n="0695a08"/><lb ed="R094" n="0054a05"/>无常，何能为本？故初问云何当断轮迴根本，其意以 <lb ed="X" n="0695a09"/><lb ed="R094" n="0054a06"/>断则须从赖耶边起。又根本既在赖耶，种姓应兼出 <lb ed="X" n="0695a10"/><lb ed="R094" n="0054a07"/>世，故次问于诸轮迴有幾种姓。若轮迴侷在分段，而 <lb ed="X" n="0695a11"/><lb ed="R094" n="0054a08"/>变易即称无轮，无轮自应上修，故三问修<persName>佛</persName>菩提幾 <lb ed="X" n="0695a12"/><lb ed="R094" n="0054a09"/>等差别。设有差别，即兼邪正，除邪归正，教化良难，故 <lb ed="X" n="0695a13"/><lb ed="R094" n="0054a10"/>四问迴心尘劳当设幾种教化方便，至观<persName>如来</persName>应问 <lb ed="X" n="0695a14"/><lb ed="R094" n="0054a11"/>而答，备悉周详。新学闻之，其间不无微解，况夫<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0695a15"/><lb ed="R094" n="0054a12"/>偏怜末世众生，教以于大圆觉起增上心，当发菩萨 <lb ed="X" n="0695a16"/><lb ed="R094" n="0054a13"/>淸净大愿，莫値外道及与二乘等，现前新学亦应有 <lb ed="X" n="0695a17"/><lb ed="R094" n="0054a14"/>所感发。所以不结解分者，以正结解分须待下之淸 <lb ed="X" n="0695a18"/><lb ed="R094" n="0054a15"/>净慧菩萨章也。由上章<persName>佛</persName>教末世众生于大圆觉起 <lb ed="X" n="0695a19"/><lb ed="R094" n="0054a16"/>增上心，净慧意以起增上心必是求<persName>佛</persName>所证。若尔，则 <lb ed="X" n="0695a20"/><lb ed="R094" n="0054a17"/>诸来法众理应先闻，故请为诸来法众褈宣法王圆 <lb ed="X" n="0695a21"/><lb ed="R094" n="0054a18"/>满觉性。言褈宣者，显前非不宣，今为末世众生令代 <lb ed="X" n="0695a22"/><lb ed="R094" n="0054b01"/>传也。但圆满觉性非可遽得，故又问众生菩萨<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0695a23"/><lb ed="R094" n="0054b02"/>所证所得云何差别，至观<persName>如来</persName>答初请有三：一约本 <lb ed="X" n="0695a24"/><lb ed="R094" n="0054b03"/>觉以显自性平等，二约不觉及始觉以明执幻成差， <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0695b" n="0695b"/> <lb ed="X" n="0695b01"/><lb ed="R094" n="0054b04"/>三约妙觉仍显究竟平等。如是则诸来法众，于法王 <lb ed="X" n="0695b02"/><lb ed="R094" n="0054b05"/>圆满觉性，亦略以悉其槪矣。答：次问有四：一谓劳虑 <lb ed="X" n="0695b03"/><lb ed="R094" n="0054b06"/>永断得法界性，即彼净解为自障碍，是名凡夫随顺 <lb ed="X" n="0695b04"/><lb ed="R094" n="0054b07"/>觉性。二谓一切菩萨见解为碍，虽断解碍犹住见觉， <lb ed="X" n="0695b05"/><lb ed="R094" n="0054b08"/>是名菩萨未入地者随顺觉性。三谓有照有觉俱名 <lb ed="X" n="0695b06"/><lb ed="R094" n="0054b09"/>障碍，是故菩萨常觉不住，是名菩萨<anchor xml:id="nkr_note_add_0695b0601" n="0695b0601"/><anchor xml:id="beg0695b0601" n="0695b0601"/>已<anchor xml:id="end0695b0601"/>入地者随顺 <lb ed="X" n="0695b07"/><lb ed="R094" n="0054b10"/>觉性。四谓一切障碍即究竟觉，乃至云法界海慧照 <lb ed="X" n="0695b08"/><lb ed="R094" n="0054b11"/>了诸相同如虚空，是名<persName>如来</persName>随顺觉性。然末世闻此， <lb ed="X" n="0695b09"/><lb ed="R094" n="0054b12"/>虽可随顺修习，但任运成碍，不觉则难入<persName>佛</persName>乘。若果 <lb ed="X" n="0695b10"/><lb ed="R094" n="0054b13"/>是顿圆之機，只须居一切时不起妄念，于诸妄心亦 <lb ed="X" n="0695b11"/><lb ed="R094" n="0054b14"/>不息灭，住妄想境不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0695001" n="0695001"/>如了知，于无了知不辩真实，闻 <lb ed="X" n="0695b12"/><lb ed="R094" n="0054b15"/>此而不生惊畏，是则名为随顺觉性。况复现前法众， <lb ed="X" n="0695b13"/><lb ed="R094" n="0054b16"/>亲见<persName>如来</persName>三业殊勝面命耳提，于诸法王圆满觉性， <lb ed="X" n="0695b14"/><lb ed="R094" n="0054b17"/>未有不黑夜观火、白日看山者矣。齐此<anchor xml:id="nkr_note_add_0695b1401" n="0695b1401"/><anchor xml:id="beg0695b1401" n="0695b1401"/>已<anchor xml:id="end0695b1401"/>前，为两问 <lb ed="X" n="0695b15"/><lb ed="R094" n="0054b18"/>两答。开解分竟。第三、四问四答。教修分中，第一、即威 <lb ed="X" n="0695b16"/><lb ed="R094" n="0055a01"/>德自在章也。按前信解二分，虽皆开示圆觉，却未指 <lb ed="X" n="0695b17"/><lb ed="R094" n="0055a02"/>示观门。良以圆顿行人，根性猛利，言言见谛，句句明 <lb ed="X" n="0695b18"/><lb ed="R094" n="0055a03"/>宗。若必令依观分门，反成钝置。故<persName>世尊</persName>于未悟之前， <lb ed="X" n="0695b19"/><lb ed="R094" n="0055a04"/>却祇散漫开示。今于既悟之後，大用繁兴，不假理观， <lb ed="X" n="0695b20"/><lb ed="R094" n="0055a05"/>略有二失：一自恃根性，妄慧照而误落有为；二不念 <lb ed="X" n="0695b21"/><lb ed="R094" n="0055a06"/>尊贵，遇患难而易生退屈。大威德知时知機，说喩以 <lb ed="X" n="0695b22"/><lb ed="R094" n="0055a07"/>请。而云譬如大城者，即喩圆觉妙心淸净法身之所 <lb ed="X" n="0695b23"/><lb ed="R094" n="0055a08"/>依故。外有四门者，喩诸菩萨欲证圆觉，随機分门，四 <lb ed="X" n="0695b24"/><lb ed="R094" n="0055a09"/>法界皆可修故。然四法界，即三观所照之境。以是之 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0695c" n="0695c"/> <lb ed="X" n="0695c01"/><lb ed="R094" n="0055a10"/>故，<persName>如来</persName>应其所求，而示之以三种观门。至观三种观 <lb ed="X" n="0695c02"/><lb ed="R094" n="0055a11"/>门，最初皆云悟净圆觉，明知其是悟後事也。又奢摩 <lb ed="X" n="0695c03"/><lb ed="R094" n="0055a12"/>观中，而云以净觉心取静为行，明是理法界境。三摩 <lb ed="X" n="0695c04"/><lb ed="R094" n="0055a13"/>观中，而云以净觉心起诸幻化，明是事法界境。禅那 <lb ed="X" n="0695c05"/><lb ed="R094" n="0055a14"/>观中，而云以净觉心不取幻化及诸静相，乃至云永 <lb ed="X" n="0695c06"/><lb ed="R094" n="0055a15"/>得超过碍无碍境，受用世界及与身心，明是理事无 <lb ed="X" n="0695c07"/><lb ed="R094" n="0055a16"/>碍、事事无碍二法界境。末总结云，此三法门皆是圆 <lb ed="X" n="0695c08"/><lb ed="R094" n="0055a17"/>觉，亲近随顺一切圆证，即成圆觉。據此，则始终唯一 <lb ed="X" n="0695c09"/><lb ed="R094" n="0055a18"/>圆觉也。此明三观行相，下明单复修习。辩音章中，菩 <lb ed="X" n="0695c10"/><lb ed="R094" n="0055b01"/>萨名辩音者，应是往昔因中修习轮观，成就无碍智 <lb ed="X" n="0695c11"/><lb ed="R094" n="0055b02"/>慧，发起无碍辩才，今来辅<persName>佛</persName>扬化，仍以辩音为名。闻 <lb ed="X" n="0695c12"/><lb ed="R094" n="0055b03"/>前章<persName>佛</persName>答威德，三观行相甚为稀有，良以观门虽同， <lb ed="X" n="0695c13"/><lb ed="R094" n="0055b04"/>根性不一，故闻此诸方便，一切菩萨于圆觉门有幾 <lb ed="X" n="0695c14"/><lb ed="R094" n="0055b05"/>修习？至观<persName>如来</persName>答处，有单修，有统修，有圆修。单修，则 <lb ed="X" n="0695c15"/><lb ed="R094" n="0055b06"/>三观皆能究竟。统修中，则三观所统复各有三：一、叠 <lb ed="X" n="0695c16"/><lb ed="R094" n="0055b07"/>复修，二、具足修，三、齐零修。叠复修，则先後两不相违。 <lb ed="X" n="0695c17"/><lb ed="R094" n="0055b08"/>具足修中，除能统，则中後随宜。齐零修中，合能所，则 <lb ed="X" n="0695c18"/><lb ed="R094" n="0055b09"/>随便俱得。至论圆修，则以圆觉慧圆合一切无離觉 <lb ed="X" n="0695c19"/><lb ed="R094" n="0055b10"/>性二十四轮，同归三观之中，一力圆修，共成二十五 <lb ed="X" n="0695c20"/><lb ed="R094" n="0055b11"/>种。末复教以各安标记，随手结取，验知夙根先後一 <lb ed="X" n="0695c21"/><lb ed="R094" n="0055b12"/>门而入。然既称轮观，还应就此一门轮替遍修，如是 <lb ed="X" n="0695c22"/><lb ed="R094" n="0055b13"/>则无障不消，无行不成。修分中还馀两章，今且约净 <lb ed="X" n="0695c23"/><lb ed="R094" n="0055b14"/>业章言之。按净业菩萨因前章云一切<persName>如来</persName>圆觉淸 <lb ed="X" n="0695c24"/><lb ed="R094" n="0055b15"/>净，故此兴问：若此觉心本性淸净，因何染汚，使诸众 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0696a" n="0696a"/> <lb ed="X" n="0696a01"/><lb ed="R094" n="0055b16"/>生迷闷不入？至观<persName>如来</persName>答处，而分迷识、迷智二种四 <lb ed="X" n="0696a02"/><lb ed="R094" n="0055b17"/>相。迷识四相者，一切众生从无始来，妄想执有我、人、 <lb ed="X" n="0696a03"/><lb ed="R094" n="0055b18"/>众生及与寿命，由此便生憎、爱二境。依于憎、爱，造种 <lb ed="X" n="0696a04"/><lb ed="R094" n="0056a01"/>种业。由妄业故，妄见流转，谓人间、天上也。厌流转者， <lb ed="X" n="0696a05"/><lb ed="R094" n="0056a02"/>妄见涅槃，谓声闻、缘觉也。由此不能入淸净觉。此约 <lb ed="X" n="0696a06"/><lb ed="R094" n="0056a03"/>凡夫、二乘为识所迷，动念、息念皆归迷闷。迷智四相 <lb ed="X" n="0696a07"/><lb ed="R094" n="0056a04"/>者，由有无始本起无明，转成赖耶，为<anchor xml:id="nkr_note_add_0696a0701" n="0696a0701"/><anchor xml:id="beg0696a0701" n="0696a0701"/>己<anchor xml:id="end0696a0701"/>主宰，相续求 <lb ed="X" n="0696a08"/><lb ed="R094" n="0056a05"/>道，皆不成就，以四相未脱故。如彼众生微有所证，不 <lb ed="X" n="0696a09"/><lb ed="R094" n="0056a06"/>忘能证之智，是即为智所迷，名为迷智我相。设悟能 <lb ed="X" n="0696a10"/><lb ed="R094" n="0056a07"/>证为我，虽不认证，而于能悟不忘，是又为智所迷，名 <lb ed="X" n="0696a11"/><lb ed="R094" n="0056a08"/>为迷智人相。为对彼我故，说名为人。至又能了彼证 <lb ed="X" n="0696a12"/><lb ed="R094" n="0056a09"/>悟为我、为人，虽二皆不取，乃存有所了，是又为智所 <lb ed="X" n="0696a13"/><lb ed="R094" n="0056a10"/>迷，名为迷智众生相。谓了此了彼，生生不<anchor xml:id="nkr_note_add_0696a1301" n="0696a1301"/><anchor xml:id="beg0696a1301" n="0696a1301"/>已<anchor xml:id="end0696a1301"/>故。若更 <lb ed="X" n="0696a14"/><lb ed="R094" n="0056a11"/>能觉彼能了及与所了，而独以能觉为真，殊不知此 <lb ed="X" n="0696a15"/><lb ed="R094" n="0056a12"/>觉即是一切业智，犹如命根，是最後为智所迷，名为 <lb ed="X" n="0696a16"/><lb ed="R094" n="0056a13"/>迷智寿者相。于此四相不复迷执，即入净觉。若更于 <lb ed="X" n="0696a17"/><lb ed="R094" n="0056a14"/>中起心照见一切觉者，皆为尘垢障净觉故。然此虽 <lb ed="X" n="0696a18"/><lb ed="R094" n="0056a15"/>分四相，其实唯一我执，故後文处处发明不離于我。 <lb ed="X" n="0696a19"/><lb ed="R094" n="0056a16"/>又有我者，一切烦恼因之而生，是为大患，急须断除。 <lb ed="X" n="0696a20"/><lb ed="R094" n="0056a17"/>观後偈云：一切诸众生，皆由执我爱，无始妄流转，爱 <lb ed="X" n="0696a21"/><lb ed="R094" n="0056a18"/>憎生于心，谄曲存诸念，是故多迷闷，不能入觉城。其 <lb ed="X" n="0696a22"/><lb ed="R094" n="0056b01"/>意自见。此下即是普觉章也。按普觉请问有五，由上 <lb ed="X" n="0696a23"/><lb ed="R094" n="0056b02"/>章劝依正修文云：末世众生希望成道，勿令求悟，唯 <lb ed="X" n="0696a24"/><lb ed="R094" n="0056b03"/>益多闻，但当精勤降伏烦恼。乃至云：求善知识，不堕 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0696b" n="0696b"/> <lb ed="X" n="0696b01"/><lb ed="R094" n="0056b04"/>邪见。普觉意以末世众生去<persName>佛</persName>渐远，贤圣隐伏，邪法 <lb ed="X" n="0696b02"/><lb ed="R094" n="0056b05"/>增炽，初心道眼不明，真似难免误认，故初问使诸众 <lb ed="X" n="0696b03"/><lb ed="R094" n="0056b06"/>生求何等人，盖求<persName>佛</persName>于众多人中指出求何等人为 <lb ed="X" n="0696b04"/><lb ed="R094" n="0056b07"/>善知识。又既求其人，必依其法，故次问依何等法，盖 <lb ed="X" n="0696b05"/><lb ed="R094" n="0056b08"/>求<persName>佛</persName>说出于彼所说法中当依何等之法而为轨持。 <lb ed="X" n="0696b06"/><lb ed="R094" n="0056b09"/>又既依其法，必行其行，故三问行何等行，盖求<persName>佛</persName>说 <lb ed="X" n="0696b07"/><lb ed="R094" n="0056b10"/>出于彼所行行中当以何等之行而为专习。又既行 <lb ed="X" n="0696b08"/><lb ed="R094" n="0056b11"/>其行，必有所得，故四问去何等病，盖求<persName>佛</persName>说出于彼 <lb ed="X" n="0696b09"/><lb ed="R094" n="0056b12"/>所得真似道中当去何等似病而存真药。又既得其 <lb ed="X" n="0696b10"/><lb ed="R094" n="0056b13"/>道，还须发度生心，故五问云何发心，盖求<persName>佛</persName>说出于 <lb ed="X" n="0696b11"/><lb ed="R094" n="0056b14"/>权、实、顿、渐、偏、圆中当云何而发度生之心。至观<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0696b12"/><lb ed="R094" n="0056b15"/>答处，答初问，则曰：求善知识欲修行者，当求一切正 <lb ed="X" n="0696b13"/><lb ed="R094" n="0056b16"/>知见人，不住人天，不著闻缘。答次问，则曰：身现尘劳， <lb ed="X" n="0696b14"/><lb ed="R094" n="0056b17"/>心恒淸净，示有诸过，常赞梵行。答三问，则曰：应当供 <lb ed="X" n="0696b15"/><lb ed="R094" n="0056b18"/>养，不惜身命，见彼示逆，不生恶心。答四问，则曰：所证 <lb ed="X" n="0696b16"/><lb ed="R094" n="0057a01"/>妙法应離四病：一、作，二、任，三、止，四、灭。答五问，则曰：一 <lb ed="X" n="0696b17"/><lb ed="R094" n="0057a02"/>切众生，我皆令入究竟圆觉，于圆觉中，无取觉者。末 <lb ed="X" n="0696b18"/><lb ed="R094" n="0057a03"/>总结云：末世众生果，其如是发心，自不堕诸邪见。齐 <lb ed="X" n="0696b19"/><lb ed="R094" n="0057a04"/>此<anchor xml:id="nkr_note_add_0696b1901" n="0696b1901"/><anchor xml:id="beg0696b1901" n="0696b1901"/>已<anchor xml:id="end0696b1901"/>前，为四问四答。教修分竟。第四，一问一答。示果 <lb ed="X" n="0696b20"/><lb ed="R094" n="0057a05"/>分中，即圆觉菩萨章也。菩萨名圆觉者，谓<anchor xml:id="nkr_note_add_0696b2001" n="0696b2001"/><anchor xml:id="beg0696b2001" n="0696b2001"/>已<anchor xml:id="end0696b2001"/>证圆满 <lb ed="X" n="0696b21"/><lb ed="R094" n="0057a06"/>觉性，示居因门，乃过来人也。恐末世众生，于修因证 <lb ed="X" n="0696b22"/><lb ed="R094" n="0057a07"/>果之际，误正难分，故特为出众启请，而云：我等今者， <lb ed="X" n="0696b23"/><lb ed="R094" n="0057a08"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0696b2301" n="0696b2301"/><anchor xml:id="beg0696b2301" n="0696b2301"/>已<anchor xml:id="end0696b2301"/>得开悟。谓我等亲于<persName>佛</persName>前，蒙<persName>佛</persName>开示，于生信、发解、 <lb ed="X" n="0696b24"/><lb ed="R094" n="0057a09"/>起行，<anchor xml:id="nkr_note_add_0696b2401" n="0696b2401"/><anchor xml:id="beg0696b2401" n="0696b2401"/>已<anchor xml:id="end0696b2401"/>得开悟。至于证果，自应无误，毋庸更问矣。第 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0696c" n="0696c"/> <lb ed="X" n="0696c01"/><lb ed="R094" n="0057a10"/>虑夫末世众生，未得悟者，云何安居，修此圆觉淸净 <lb ed="X" n="0696c02"/><lb ed="R094" n="0057a11"/>境界？按<persName>佛</persName>答通相方便，此前应有二義：一、随分思察， <lb ed="X" n="0696c03"/><lb ed="R094" n="0057a12"/>二、剋期修习。今二俱不问，而独问云何安居者，扶戒 <lb ed="X" n="0696c04"/><lb ed="R094" n="0057a13"/>律故。修此圆觉淸净境界者，为所依之法体也。至问 <lb ed="X" n="0696c05"/><lb ed="R094" n="0057a14"/>三种净观，以何为首者，亦为末世未悟，意求<persName>如来</persName>于 <lb ed="X" n="0696c06"/><lb ed="R094" n="0057a15"/>事相中，另开方便，为三观之入手处也。至下<persName>如来</persName>答 <lb ed="X" n="0696c07"/><lb ed="R094" n="0057a16"/>处自知。按<persName>如来</persName>开示，有通相方便，有别相方便，有钝 <lb ed="X" n="0696c08"/><lb ed="R094" n="0057a17"/>根修证。通相方便有四：一、随分思察，二、剋期修习，三、 <lb ed="X" n="0696c09"/><lb ed="R094" n="0057a18"/>夏首安居，四、示无误取。随分思察者，谓主持伽蓝，匡 <lb ed="X" n="0696c10"/><lb ed="R094" n="0057b01"/>徒领众，有缘事故，不能专修，听其随分思察，如前普 <lb ed="X" n="0696c11"/><lb ed="R094" n="0057b02"/>眼章中所说。剋期修习者，若复无有他事因缘，当立 <lb ed="X" n="0696c12"/><lb ed="R094" n="0057b03"/>限期。长期百二十日，约上根，一期事办，以四个月为 <lb ed="X" n="0696c13"/><lb ed="R094" n="0057b04"/>限也。中期百日，约中根，恐过长力倦，无若合中，促长 <lb ed="X" n="0696c14"/><lb ed="R094" n="0057b05"/>期于两旬日也。下期八十日，约下根，一期不成，还容 <lb ed="X" n="0696c15"/><lb ed="R094" n="0057b06"/>再修，于中期仍减两旬。如是则下根者种，中根者熟， <lb ed="X" n="0696c16"/><lb ed="R094" n="0057b07"/>上根脱故。夏首安居者，谓剋定之期限未终，安居之 <lb ed="X" n="0696c17"/><lb ed="R094" n="0057b08"/>夏首<anchor xml:id="nkr_note_add_0696c1701" n="0696c1701"/><anchor xml:id="beg0696c1701" n="0696c1701"/>已<anchor xml:id="end0696c1701"/>至。若入众安居，则修习之心约妄立；若固守 <lb ed="X" n="0696c18"/><lb ed="R094" n="0057b09"/>剋期，而安居之毘尼有违。<persName>如来</persName>悬念，预示以当作淸 <lb ed="X" n="0696c19"/><lb ed="R094" n="0057b10"/>净菩萨止住，心離声闻，不假徒众。示无误取者，谓求 <lb ed="X" n="0696c20"/><lb ed="R094" n="0057b11"/>菩萨道。入三期者，非彼从<persName>佛</persName>所闻一切境界，如事水、 <lb ed="X" n="0696c21"/><lb ed="R094" n="0057b12"/>事火、事天，奉时、奉方、奉尘，乃至二十五冥谛等，取之 <lb ed="X" n="0696c22"/><lb ed="R094" n="0057b13"/>而修，必招奇损，故示之以终不可取别相。方便亦四： <lb ed="X" n="0696c23"/><lb ed="R094" n="0057b14"/>一、奢摩方便，二、三摩方便，三、禅那方便，四、遍修即<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0696c24"/><lb ed="R094" n="0057b15"/>奢摩方便者，按前威德自在章所说三观，皆约悟後 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0697a" n="0697a"/> <lb ed="X" n="0697a01"/><lb ed="R094" n="0057b16"/>之修。今约末世未悟，修奢摩时，最初从何下手？故云 <lb ed="X" n="0697a02"/><lb ed="R094" n="0057b17"/>先取至静。谓先观一切众生染著五欲，造种种业，从 <lb ed="X" n="0697a03"/><lb ed="R094" n="0057b18"/>此眼不著色，耳不取声，鼻不染香，舌不贪味，乃至意 <lb ed="X" n="0697a04"/><lb ed="R094" n="0058a01"/>不攀缘，则至静矣。此即以至静为方便。其次又以末 <lb ed="X" n="0697a05"/><lb ed="R094" n="0058a02"/>世未悟，欲修三摩，最初从何处下手？故云先当忆想 <lb ed="X" n="0697a06"/><lb ed="R094" n="0058a03"/>诸<persName>佛</persName>菩萨，我当师之友之，仿修仿证。此即以仿修仿 <lb ed="X" n="0697a07"/><lb ed="R094" n="0058a04"/>证为方便。又其次亦以末世未悟，欲修禅那，最初从 <lb ed="X" n="0697a08"/><lb ed="R094" n="0058a05"/>何处下手？故云先取数门。盖即以数息观为方便。良 <lb ed="X" n="0697a09"/><lb ed="R094" n="0058a06"/>以奢摩中先取至静，不得意则堕落无为，滞于声闻、 <lb ed="X" n="0697a10"/><lb ed="R094" n="0058a07"/>缘觉；三摩中仿修仿证，不得意则流注有为，杂于凡 <lb ed="X" n="0697a11"/><lb ed="R094" n="0058a08"/>夫、外道。今则摄修证于数门，有为不落；化至静于计 <lb ed="X" n="0697a12"/><lb ed="R094" n="0058a09"/>息，无为亦超。威德章禅那成时，超出碍、无碍境，此数 <lb ed="X" n="0697a13"/><lb ed="R094" n="0058a10"/>门乃其渐耳。遍修即<persName>佛</persName>者，谓三种妙观，皆为成<persName>佛</persName>正 <lb ed="X" n="0697a14"/><lb ed="R094" n="0058a11"/>因，末世未悟，不得其门而入。今既蒙各示方便，应即 <lb ed="X" n="0697a15"/><lb ed="R094" n="0058a12"/>以方便深修，或观观皆能究竟，或三观次第圆成，或 <lb ed="X" n="0697a16"/><lb ed="R094" n="0058a13"/>前後交互，或单双齐零，或圆慧普照，圆合一切，如前 <lb ed="X" n="0697a17"/><lb ed="R094" n="0058a14"/>二十五轮，名为遍修。但办恳心，必成巨益，即名<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0697a18"/><lb ed="R094" n="0058a15"/>出现。此名别相方便。钝根修证者，谓虽在末世，遇有 <lb ed="X" n="0697a19"/><lb ed="R094" n="0058a16"/>根性通利者，如上所说三观周遍修习，依因致果，不 <lb ed="X" n="0697a20"/><lb ed="R094" n="0058a17"/>待言矣。设有根性迟钝，屡修屡废，皆由习业所障，应 <lb ed="X" n="0697a21"/><lb ed="R094" n="0058a18"/>当勤求忏悔此观，不得复习彼观，心不放捨，渐次求 <lb ed="X" n="0697a22"/><lb ed="R094" n="0058b01"/>证。此又<persName>世尊</persName>悬念末世，为後後际众生重结无尽未 <lb ed="X" n="0697a23"/><lb ed="R094" n="0058b02"/>来缘也。正宗分毕，次当流通，即贤善首章也。據贤善 <lb ed="X" n="0697a24"/><lb ed="R094" n="0058b03"/>首菩萨请问有五：一、问此教名字；二、问云何奉持；三、 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0697b" n="0697b"/> <lb ed="X" n="0697b01"/><lb ed="R094" n="0058b04"/>问修习功德；四、问云何护持；五、问流佈至地。<persName>如来</persName>答 <lb ed="X" n="0697b02"/><lb ed="R094" n="0058b05"/>中，文虽隐显，義实相通。初云：是经名大方廣圆觉乃 <lb ed="X" n="0697b03"/><lb ed="R094" n="0058b06"/>至<persName>如来</persName>藏自性差别，汝当奉持。此显答初二问也。次 <lb ed="X" n="0697b04"/><lb ed="R094" n="0058b07"/>云：依此修行，渐次增进，至于<persName>佛</persName>地。此隐显答三五问 <lb ed="X" n="0697b05"/><lb ed="R094" n="0058b08"/>也<note place="inline">隐流佈功德，显修习至地</note>。向下一句勝大千宝施，半偈超？河沙 <lb ed="X" n="0697b06"/><lb ed="R094" n="0058b09"/>小乘，正显功德无漏难思。至于顿悟渐修，闻信宣说， <lb ed="X" n="0697b07"/><lb ed="R094" n="0058b10"/>即是流佈，亦通奉持。末云：汝善男子！当护末世是修 <lb ed="X" n="0697b08"/><lb ed="R094" n="0058b11"/>行者，勿令恶魔及诸外道恼其身心，令生退屈。此答 <lb ed="X" n="0697b09"/><lb ed="R094" n="0058b12"/>第四护持问也。于时即有火首金刚、大梵须弥、护国 <lb ed="X" n="0697b10"/><lb ed="R094" n="0058b13"/>天王、大力鬼王，各领眷属，陈白<persName>佛</persName>言：我等守护是持 <lb ed="X" n="0697b11"/><lb ed="R094" n="0058b14"/>经人，令不退转。由是观之，此经自应永远流通而无 <lb ed="X" n="0697b12"/><lb ed="R094" n="0058b15"/>壅滞也。</p> <lb ed="X" n="0697b13"/><lb ed="R094" n="0058b16"/> <lb ed="X" n="0697b14"/><lb ed="R094" n="0058b17"/><p xml:id="pX10p0697b1401">圆觉经析義疏大義<note place="inline">终</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0697b15"/> <lb ed="X" n="0697b16"/> <lb ed="X" n="0697b17"/> <lb ed="X" n="0697b18"/> <lb ed="X" n="0697b19"/> <lb ed="X" n="0697b20"/> <lb ed="X" n="0697b21"/> <lb ed="X" n="0697b22"/> <lb ed="X" n="0697b23"/> <lb ed="X" n="0697b24"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0697c" n="0697c"/> <lb ed="X" n="0697c01"/> <lb ed="X" n="0697c02"/> <lb ed="X" n="0697c03"/> <lb ed="X" n="0697c04"/> <lb ed="X" n="0697c05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 263-B 圆觉经析義疏悬示</cb:mulu><head>No. 263-B <lb ed="X" n="0697c06"/><lb ed="R094" n="0059a01"/> 圆觉经析義疏悬示</head> <lb ed="X" n="0697c07"/> <lb ed="X" n="0697c08"/><lb ed="R094" n="0059a02"/><byline cb:type="author">贤宗後学 通理 述</byline> <lb ed="X" n="0697c09"/><lb ed="R094" n="0059a03"/><byline cb:type="other">嗣法门人 心兴 较订</byline> <lb ed="X" n="0697c10"/><lb ed="R094" n="0059a04"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0697c1001"><l>皈命<persName>婆伽婆</persName>，</l><l>所宣修证法。</l><l><name role="" type="person">文殊师利</name>等，</l> <lb ed="X" n="0697c11"/><lb ed="R094" n="0059a05"/><l>十二百千僧。</l><l>三宝大威神，</l><l>冥资蠡管意。</l> <lb ed="X" n="0697c12"/><lb ed="R094" n="0059a06"/><l>伫思腾義路。</l><l>挥笔转文乘。</l><l>用此摄含灵。</l> <lb ed="X" n="0697c13"/><lb ed="R094" n="0059a07"/><l>速成圆觉慧。</l><l>观门如法炼，</l><l>果海以时登。</l></lg> <lb ed="X" n="0697c14"/><lb ed="R094" n="0059a08"/><p xml:id="pX10p0697c1401">将释此经，启以十门：一教起因缘，二藏乘分摄，三 <lb ed="X" n="0697c15"/><lb ed="R094" n="0059a09"/>能被教義，四所被機宜，五体性浅深，六宗趣通别， <lb ed="X" n="0697c16"/><lb ed="R094" n="0059a10"/>七传译纪略，八註释倡先，九总释名题，十别解文 <lb ed="X" n="0697c17"/><lb ed="R094" n="0059a11"/>義。</p> <lb ed="X" n="0697c18"/><lb ed="R094" n="0059a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第一教起因缘</cb:mulu><p xml:id="pX10p0697c1801">第一、教起因缘，有总有别。总为酬因酬请，显理度生。 <lb ed="X" n="0697c19"/><lb ed="R094" n="0059a13"/>若原<persName>佛</persName>本意，则唯为一大事因缘，所谓欲令众生 <lb ed="X" n="0697c20"/><lb ed="R094" n="0059a14"/>开<persName>佛</persName>知见，使得淸净，故出现于世等是也。</p> <lb ed="X" n="0697c21"/><lb ed="R094" n="0059a15"/><p xml:id="pX10p0697c2101">别则别。就当经有十所为：一、为示因行有本故。良 <lb ed="X" n="0697c22"/><lb ed="R094" n="0059a16"/>以欲行千里，贵在初步，设或因地不真，自致果招 <lb ed="X" n="0697c23"/><lb ed="R094" n="0059a17"/>迂曲。为示行本，故说此经。如文殊问本起因地，而 <lb ed="X" n="0697c24"/><lb ed="R094" n="0059a18"/><persName>佛</persName>说一切<persName>如来</persName>皆依圆照淸净觉相，永断无明，方 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0698a" n="0698a"/> <lb ed="X" n="0698a01"/><lb ed="R094" n="0059b01"/>成<persName>佛</persName>道等是也。二、为示離幻即觉故。良以金屑虽 <lb ed="X" n="0698a02"/><lb ed="R094" n="0059b02"/>贵，落眼成尘，设或一翳在眼，自致乱华盈空。为示 <lb ed="X" n="0698a03"/><lb ed="R094" n="0059b03"/>远離，故说此经。如普贤问：若彼众生知如幻者，身 <lb ed="X" n="0698a04"/><lb ed="R094" n="0059b04"/>心亦幻，云何以幻还修于幻？若诸幻性一切尽灭， <lb ed="X" n="0698a05"/><lb ed="R094" n="0059b05"/>则无有心，谁为修行？云何复说修行如幻？若诸众 <lb ed="X" n="0698a06"/><lb ed="R094" n="0059b06"/>生本不修行，于生死中常居幻化，曾不了知如幻 <lb ed="X" n="0698a07"/><lb ed="R094" n="0059b07"/>境界，令妄想心云何解脱？而<persName>如来</persName>答以种种幻化 <lb ed="X" n="0698a08"/><lb ed="R094" n="0059b08"/>皆生<persName>如来</persName>圆觉妙心，犹如空花从空而有，幻华虽 <lb ed="X" n="0698a09"/><lb ed="R094" n="0059b09"/>灭，空性不壞等是也。三、为示修行渐次故。由上章 <lb ed="X" n="0698a10"/><lb ed="R094" n="0059b10"/>云：知幻即離，不作方便；離幻即觉，亦无渐次。然众 <lb ed="X" n="0698a11"/><lb ed="R094" n="0059b11"/>生无始迷真，久随妄转，不假思惟，云何便能知幻？ <lb ed="X" n="0698a12"/><lb ed="R094" n="0059b12"/>虽知是幻，旋知旋忘，云何便能住持？是须于无方 <lb ed="X" n="0698a13"/><lb ed="R094" n="0059b13"/>便中假说方便。盖即以思惟为方便，亦即以思惟 <lb ed="X" n="0698a14"/><lb ed="R094" n="0059b14"/>为住持。思惟为方便者，初心思惟是入手处，故为 <lb ed="X" n="0698a15"/><lb ed="R094" n="0059b15"/>方便；次心思惟是正修不忘；後心思惟是渐次深 <lb ed="X" n="0698a16"/><lb ed="R094" n="0059b16"/>入，故总名住持。如是则一心入理思惟即成观行， <lb ed="X" n="0698a17"/><lb ed="R094" n="0059b17"/>非彼散心思惟者所可比耳。如<persName>世尊</persName>答普眼云：彼 <lb ed="X" n="0698a18"/><lb ed="R094" n="0059b18"/>新学菩萨及末世众生，欲求<persName>如来</persName>净圆觉心，应当 <lb ed="X" n="0698a19"/><lb ed="R094" n="0060a01"/>正念远離诸幻等。其为示修行渐次者，在文历历 <lb ed="X" n="0698a20"/><lb ed="R094" n="0060a02"/>可证。四、为示穷尽深疑故。由前文殊章云：一切如 <lb ed="X" n="0698a21"/><lb ed="R094" n="0060a03"/>来本起因地，皆依圆照淸净觉相，永断无明方成 <lb ed="X" n="0698a22"/><lb ed="R094" n="0060a04"/><persName>佛</persName>道。普贤章云：一切众生种种幻化，皆生<persName>如来</persName>圆 <lb ed="X" n="0698a23"/><lb ed="R094" n="0060a05"/>觉妙心。普眼章云：圆觉普照寂灭无二，诸<persName>佛</persName>世界 <lb ed="X" n="0698a24"/><lb ed="R094" n="0060a06"/>犹如空花，始知众生本来成<persName>佛</persName>，生死涅槃犹如昨 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0698b" n="0698b"/> <lb ed="X" n="0698b01"/><lb ed="R094" n="0060a07"/>梦。于是<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>通蹑前三章所说，以成三种 <lb ed="X" n="0698b02"/><lb ed="R094" n="0060a08"/>深疑：一曰、若诸众生本来成<persName>佛</persName><note place="inline">此蹑普眼章義</note>，何故复有 <lb ed="X" n="0698b03"/><lb ed="R094" n="0060a09"/>一切无明<note place="inline">此疑文殊章義</note>？二曰、若诸众生无明本有<note place="inline">此蹑普贤 <lb ed="X" n="0698b04"/><lb ed="R094" n="0060a10"/>章种种幻化皆生觉心，盖无明亦幻化也</note>，何故复说本来成<persName>佛</persName><note place="inline">此疑普眼章義</note>？ <lb ed="X" n="0698b05"/><lb ed="R094" n="0060a11"/>三曰、十方异生本成<persName>佛</persName>道後起无明<note place="inline">此蹑普眼章众生本成<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0698b06"/><lb ed="R094" n="0060a12"/>道，普贤章幻化生于觉心</note>，一切<persName>如来</persName>何时复生一切烦恼<note place="inline">此疑文殊 <lb ed="X" n="0698b07"/><lb ed="R094" n="0060a13"/>章断无明成<persName>佛</persName>道後应复起</note>？然此皆根心之疑，能障正信。而世 <lb ed="X" n="0698b08"/><lb ed="R094" n="0060a14"/>尊答以种种取捨皆是轮迴，未出轮迴而辩圆觉， <lb ed="X" n="0698b09"/><lb ed="R094" n="0060a15"/>彼圆觉性即同流转等。其为示穷尽深疑者，亦在 <lb ed="X" n="0698b10"/><lb ed="R094" n="0060a16"/>文历历可证。五、为示離障顺觉故。良以本觉淸净 <lb ed="X" n="0698b11"/><lb ed="R094" n="0060a17"/>永绝数量，由依二障而现浅深，于是乃有五种姓 <lb ed="X" n="0698b12"/><lb ed="R094" n="0060a18"/>起。如<persName>世尊</persName>答弥勒问云：欲泛<persName>如来</persName>大圆觉海，先当 <lb ed="X" n="0698b13"/><lb ed="R094" n="0060b01"/>发愿勤断二障。乃至云：依愿修行渐断诸障，障尽 <lb ed="X" n="0698b14"/><lb ed="R094" n="0060b02"/>愿满便登解脱淸净法殿等。此为離障故说此经 <lb ed="X" n="0698b15"/><lb ed="R094" n="0060b03"/>也。又以妙觉圆满本无差别，由依始觉妄功用中， <lb ed="X" n="0698b16"/><lb ed="R094" n="0060b04"/>于是乃有五种随顺，设不随顺终成违碍。如<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0698b17"/><lb ed="R094" n="0060b05"/>答淸净慧偈云：淸净慧当知，圆满菩提性，无取亦 <lb ed="X" n="0698b18"/><lb ed="R094" n="0060b06"/>无证。觉与未觉时，渐次有差别。众生为解碍，菩萨 <lb ed="X" n="0698b19"/><lb ed="R094" n="0060b07"/>未離觉。入地永寂灭，大觉悉圆满。末世诸众生，心 <lb ed="X" n="0698b20"/><lb ed="R094" n="0060b08"/>不生虚妄。乃至云：虽有多方便，皆名随顺智。此为 <lb ed="X" n="0698b21"/><lb ed="R094" n="0060b09"/>顺觉，故说此经也。二義互成，故合为一義明之。六、 <lb ed="X" n="0698b22"/><lb ed="R094" n="0060b10"/>为示修必依观故。良以末法行人，唯重顿悟，不贵 <lb ed="X" n="0698b23"/><lb ed="R094" n="0060b11"/>渐修。故顿悟必假禅观，而渐修唯事力行。殊不知 <lb ed="X" n="0698b24"/><lb ed="R094" n="0060b12"/>捨禅观而力行，终不免误入歧途。故示修仍依禅 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0698c" n="0698c"/> <lb ed="X" n="0698c01"/><lb ed="R094" n="0060b13"/>观。如<persName>世尊</persName>答威德云：若诸菩萨悟净圆觉<note place="inline">意显下之奢摩， <lb ed="X" n="0698c02"/><lb ed="R094" n="0060b14"/>乃悟後之修故</note>，以净觉心取静为行。由澄诸念，觉识烦动， <lb ed="X" n="0698c03"/><lb ed="R094" n="0060b15"/>静慧发生，身心客尘从此永灭，便能内发寂静轻 <lb ed="X" n="0698c04"/><lb ed="R094" n="0060b16"/>安<note place="inline">此明断惑必依禅观</note>。由寂静故，十方世界诸<persName>如来</persName>心于中 <lb ed="X" n="0698c05"/><lb ed="R094" n="0060b17"/>显现，如镜中像<note place="inline">此明证真必依禅观</note>。此方便者，名奢摩他<note place="inline">辅行 <lb ed="X" n="0698c06"/><lb ed="R094" n="0060b18"/>而修，故以方便名之</note>。下之二观，義可准思。末复结示云：此三 <lb ed="X" n="0698c07"/><lb ed="R094" n="0061a01"/>法门，皆是圆觉亲近随顺，十方<persName>如来</persName>因此成<persName>佛</persName>等。 <lb ed="X" n="0698c08"/><lb ed="R094" n="0061a02"/>正显进修必依此故。七、为示轮观随修故。良以前 <lb ed="X" n="0698c09"/><lb ed="R094" n="0061a03"/>章三观，似有次第。谓先修奢摩，次修三摩，後修禅 <lb ed="X" n="0698c10"/><lb ed="R094" n="0061a04"/>那。殊不知悟後之修，不必一定。盖以能修之機不 <lb ed="X" n="0698c11"/><lb ed="R094" n="0061a05"/>同，所修之行亦异。但取其与能修相宜，与所修相 <lb ed="X" n="0698c12"/><lb ed="R094" n="0061a06"/>近。相宜则易用，相近则易成。或单修，或双修，或圆 <lb ed="X" n="0698c13"/><lb ed="R094" n="0061a07"/>修，或单双双单随意合修。设或自心不决，仍复各 <lb ed="X" n="0698c14"/><lb ed="R094" n="0061a08"/>安标记，志心求哀，依结开示。然亦观观互到，修修 <lb ed="X" n="0698c15"/><lb ed="R094" n="0061a09"/>可凭。设或溺于前章，未免失宜失近。因示轮观，为 <lb ed="X" n="0698c16"/><lb ed="R094" n="0061a10"/>行所依。如<persName>世尊</persName>答辩音偈云：无碍淸净慧，皆依禅 <lb ed="X" n="0698c17"/><lb ed="R094" n="0061a11"/>定生。所谓奢摩他，三摩提禅那，三法顿渐修，有二 <lb ed="X" n="0698c18"/><lb ed="R094" n="0061a12"/>十五种。十方诸<persName>如来</persName>，三世修行者，无不因此法，而 <lb ed="X" n="0698c19"/><lb ed="R094" n="0061a13"/>得成菩提。是知未成菩提之前，六度万行，皆依此 <lb ed="X" n="0698c20"/><lb ed="R094" n="0061a14"/>为目也。八、为示穷尽四相故。良以四相有二：一、迷 <lb ed="X" n="0698c21"/><lb ed="R094" n="0061a15"/>识四相，二、迷智四相。迷识四相，起于枝末无明，能 <lb ed="X" n="0698c22"/><lb ed="R094" n="0061a16"/>障小乘涅槃。迷智四相，起于根本无明，能障无上 <lb ed="X" n="0698c23"/><lb ed="R094" n="0061a17"/>菩提。今经净业障菩萨求<persName>佛</persName>开悟法性，令众作将 <lb ed="X" n="0698c24"/><lb ed="R094" n="0061a18"/>来眼，故<persName>世尊</persName>示以穷尽四相。如<persName>世尊</persName>答净业云：一 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0699a" n="0699a"/> <lb ed="X" n="0699a01"/><lb ed="R094" n="0061b01"/>切众生，从无始来，妄想执有我、人、众生及与寿命， <lb ed="X" n="0699a02"/><lb ed="R094" n="0061b02"/>认四顚倒为实我体，由此便生憎爱二境。于虚妄 <lb ed="X" n="0699a03"/><lb ed="R094" n="0061b03"/>体，重执虚妄。二妄相依，生妄业道。有妄业故，妄见 <lb ed="X" n="0699a04"/><lb ed="R094" n="0061b04"/>流转。厌流转者，妄见涅槃。由此不能入淸净觉。此 <lb ed="X" n="0699a05"/><lb ed="R094" n="0061b05"/>示述识相也。又云：云何我相？谓诸众生心所证者。 <lb ed="X" n="0699a06"/><lb ed="R094" n="0061b06"/><note place="inline">其心乃至证于<persName>如来</persName>淸净涅槃，皆名我相。</note>云何人相？谓诸众生心悟证 <lb ed="X" n="0699a07"/><lb ed="R094" n="0061b07"/>者。<note place="inline">悟已超过一切证者，悉为人相。</note>云何众生相？谓诸众生心自证 <lb ed="X" n="0699a08"/><lb ed="R094" n="0061b08"/>悟所不及者。<note place="inline">了彼证悟，为我为人，不存证悟故。所不及，谓不及于心也。但于此存有所 <lb ed="X" n="0699a09"/><lb ed="R094" n="0061b09"/>了，名众生相。</note>云何寿命相？谓诸众生心照淸净，觉所了 <lb ed="X" n="0699a10"/><lb ed="R094" n="0061b10"/>者。<note place="inline">一切业智所不自见，犹如命根，名寿者相。</note>此示迷智相也。二相穷尽， <lb ed="X" n="0699a11"/><lb ed="R094" n="0061b11"/>乃入<persName>如来</persName>淸净觉海，其意在文可见。九、为示四病 <lb ed="X" n="0699a12"/><lb ed="R094" n="0061b12"/>应離故。良以作止任灭，药病双通，要在有住及与 <lb ed="X" n="0699a13"/><lb ed="R094" n="0061b13"/>无住。盖无住则为进修方便，是名为药。有住则为 <lb ed="X" n="0699a14"/><lb ed="R094" n="0061b14"/>入道障缘，是名为病。但为药之義，人或易见。为病 <lb ed="X" n="0699a15"/><lb ed="R094" n="0061b15"/>之義，人所难明。故此经<anchor xml:id="nkr_note_add_0699a1501" n="0699a1501"/><anchor xml:id="beg0699a1501" n="0699a1501"/>但<anchor xml:id="end0699a1501"/>教離病，设无住即離也。 <lb ed="X" n="0699a16"/><lb ed="R094" n="0061b16"/>果其无住，则转病为药矣。又作止任灭二对，互为 <lb ed="X" n="0699a17"/><lb ed="R094" n="0061b17"/>药病。以作则止治，止则作治。任则灭治，灭则任治。 <lb ed="X" n="0699a18"/><lb ed="R094" n="0061b18"/>古德云：住则印破，破则印住。乃善用此意者也。如 <lb ed="X" n="0699a19"/><lb ed="R094" n="0062a01"/>本经<name role="" type="person">普觉菩萨</name>问云：大悲<persName>世尊</persName>，快说禅病，令诸大 <lb ed="X" n="0699a20"/><lb ed="R094" n="0062a02"/>众，得未曾有，心意荡然，获大安稳。而<persName>世尊</persName>答以末 <lb ed="X" n="0699a21"/><lb ed="R094" n="0062a03"/>世众生，求善知识，当求一切正知见人，心不住相。 <lb ed="X" n="0699a22"/><lb ed="R094" n="0062a04"/>盖以心不住相，自应能離四病。亲近是人，将必不 <lb ed="X" n="0699a23"/><lb ed="R094" n="0062a05"/>堕邪见，而住四种病矣。十、为示真修实证故。由前 <lb ed="X" n="0699a24"/><lb ed="R094" n="0062a06"/>十位菩萨，相沿请问净土，<persName>世尊</persName>如问而答。其于信 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0699b" n="0699b"/> <lb ed="X" n="0699b01"/><lb ed="R094" n="0062a07"/>解修习之義，业<anchor xml:id="nkr_note_add_0699b0101" n="0699b0101"/><anchor xml:id="beg0699b0101" n="0699b0101"/>已<anchor xml:id="end0699b0101"/>极力发挥，应无馀蕴。其如说药 <lb ed="X" n="0699b02"/><lb ed="R094" n="0062a08"/>不济病躯，话餠何益饥肠。故于後二章，进示修必 <lb ed="X" n="0699b03"/><lb ed="R094" n="0062a09"/>真修，证须实证。修必真修者，要在剋期取功。如第 <lb ed="X" n="0699b04"/><lb ed="R094" n="0062a10"/>十一圆觉章云：若复无有他事因缘，即建道场，当 <lb ed="X" n="0699b05"/><lb ed="R094" n="0062a11"/>立限期。长期百二十日，中期百日，下期八十日，安 <lb ed="X" n="0699b06"/><lb ed="R094" n="0062a12"/>置净居等是也。证须实证者，务以究竟为圆。如第 <lb ed="X" n="0699b07"/><lb ed="R094" n="0062a13"/>十二贤善首章云：是经唯显<persName>如来</persName>境界，唯<persName>佛</persName><persName>如来</persName>， <lb ed="X" n="0699b08"/><lb ed="R094" n="0062a14"/>能尽宣说。若诸菩萨，及末世众生，依此修行，渐次 <lb ed="X" n="0699b09"/><lb ed="R094" n="0062a15"/>增进，至于<persName>佛</persName>地等是也。此依一经大義，别示十缘， <lb ed="X" n="0699b10"/><lb ed="R094" n="0062a16"/>微细分之，应有无尽。以此经直通于圆。如花严十 <lb ed="X" n="0699b11"/><lb ed="R094" n="0062a17"/>十无尽教起因缘门竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0699b12"/><lb ed="R094" n="0062a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第二藏乘分摄</cb:mulu><p xml:id="pX10p0699b1201">第二、藏乘分摄者，谓<persName>如来</persName>一代圣教，约想相含摄，有 <lb ed="X" n="0699b13"/><lb ed="R094" n="0062b01"/>三藏，有二藏。约修证权实，有三乘，有五乘。约品类 <lb ed="X" n="0699b14"/><lb ed="R094" n="0062b02"/>详分，有九分，有十二分。应知此经于诸彼彼法中， <lb ed="X" n="0699b15"/><lb ed="R094" n="0062b03"/>各何摄属，故次第明之。</p> <lb ed="X" n="0699b16"/><lb ed="R094" n="0062b04"/><p xml:id="pX10p0699b1601">言三藏者，一修多罗，亦名修妒路，或名素怛缆，盖 <lb ed="X" n="0699b17"/><lb ed="R094" n="0062b05"/>梵音楚夏不同。此云契经，或翻为线。按五印土呼 <lb ed="X" n="0699b18"/><lb ed="R094" n="0062b06"/>线、席经、井索，圣教皆名修多罗。若尔，应翻圣教。古 <lb ed="X" n="0699b19"/><lb ed="R094" n="0062b07"/>德见此方圣教称经，故分取席经。经字既顺此方， <lb ed="X" n="0699b20"/><lb ed="R094" n="0062b08"/>亦不失彼圣教之義。不取席线及井索者，此方不 <lb ed="X" n="0699b21"/><lb ed="R094" n="0062b09"/>贵故，非是圣教故。<anchor xml:id="nkr_note_add_0699b2101" n="0699b2101"/><anchor xml:id="beg0699b2101" n="0699b2101"/>但<anchor xml:id="end0699b2101"/>经上加契字，乃借義助名，显 <lb ed="X" n="0699b22"/><lb ed="R094" n="0062b10"/>是契理合機之经故。又经有多義，如杂心五義等， <lb ed="X" n="0699b23"/><lb ed="R094" n="0062b11"/>见花严悬谈。又虽有多義，不出贯摄。如<persName>佛</persName>地论云： <lb ed="X" n="0699b24"/><lb ed="R094" n="0062b12"/>能贯能摄，故名为经。谓依<persName>佛</persName>圣教，贯穿所应说義， <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0699c" n="0699c"/> <lb ed="X" n="0699c01"/><lb ed="R094" n="0062b13"/>摄持所应度生故。正说定学，兼通戒慧。二毘奈耶， <lb ed="X" n="0699c02"/><lb ed="R094" n="0062b14"/>亦名毘尼，盖梵音赊切耳。此云调伏，谓调练三业， <lb ed="X" n="0699c03"/><lb ed="R094" n="0062b15"/>制伏过非故。调练通于止作，制伏唯明止持，就所 <lb ed="X" n="0699c04"/><lb ed="R094" n="0062b16"/>诠之行彰名。或翻为灭，谓灭惑业，得灭果故。亦名 <lb ed="X" n="0699c05"/><lb ed="R094" n="0062b17"/>波罗提木叉，此翻别解脱，谓三业七支各别，防非 <lb ed="X" n="0699c06"/><lb ed="R094" n="0062b18"/>现前，无违犯故。又拣异道共及定共戒，故名为别。 <lb ed="X" n="0699c07"/><lb ed="R094" n="0063a01"/>此从因得名，亦可言果，以解脱即果也。亦翻随顺 <lb ed="X" n="0699c08"/><lb ed="R094" n="0063a02"/>解脱，谓随顺有为、无为二解脱果故。此从果得名， <lb ed="X" n="0699c09"/><lb ed="R094" n="0063a03"/>亦可言因，以随顺即因也。或名尸罗，具云翅怛罗， <lb ed="X" n="0699c10"/><lb ed="R094" n="0063a04"/>此云淸凉，谓離热恼因，得淸凉果故。此双从因果 <lb ed="X" n="0699c11"/><lb ed="R094" n="0063a05"/>得名，正诠戒学，亦兼定慧。三阿毘达摩，亦名阿毘 <lb ed="X" n="0699c12"/><lb ed="R094" n="0063a06"/>昙，亦梵音赊切之异。此翻对法。法有二种：一勝義 <lb ed="X" n="0699c13"/><lb ed="R094" n="0063a07"/>法，所谓涅槃，是善是常，故名勝義。二法相法，通四 <lb ed="X" n="0699c14"/><lb ed="R094" n="0063a08"/>圣谛，世出世异，及因果异，故名法相。对亦有二：一 <lb ed="X" n="0699c15"/><lb ed="R094" n="0063a09"/>对向涅槃，二对观四谛。其能对者，皆无漏净慧及 <lb ed="X" n="0699c16"/><lb ed="R094" n="0063a10"/>相应心，所以对果、对境分二。对名旧译为无比法， <lb ed="X" n="0699c17"/><lb ed="R094" n="0063a11"/>以无漏净慧最为勝故，此明唯依能对立名。亦名 <lb ed="X" n="0699c18"/><lb ed="R094" n="0063a12"/>优波提舍，此翻论议，谓问答辩论议邪正故。亦名 <lb ed="X" n="0699c19"/><lb ed="R094" n="0063a13"/>摩怛理迦，此翻本母，以教与義为本为母生解行 <lb ed="X" n="0699c20"/><lb ed="R094" n="0063a14"/>故。正诠慧学兼亦摄二。此三云何名藏？以含摄故。 <lb ed="X" n="0699c21"/><lb ed="R094" n="0063a15"/>今经何所摄属？正属经藏，始终多说定故。若以此 <lb ed="X" n="0699c22"/><lb ed="R094" n="0063a16"/>摄彼亦兼馀二，以普眼章远離诸幻、圆觉章三月 <lb ed="X" n="0699c23"/><lb ed="R094" n="0063a17"/>安居，皆重戒故。十二大士相沿致问，净土<persName>世尊</persName>如 <lb ed="X" n="0699c24"/><lb ed="R094" n="0063a18"/>问而答，同论议故。言二藏者：一、声闻藏，二、菩萨藏。 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0700a" n="0700a"/> <lb ed="X" n="0700a01"/><lb ed="R094" n="0063b01"/>即前三藏诠示声闻理行果故名声闻藏，全示菩 <lb ed="X" n="0700a02"/><lb ed="R094" n="0063b02"/>萨理行果故名菩萨藏。不开辟支者，以辟支多不 <lb ed="X" n="0700a03"/><lb ed="R094" n="0063b03"/>借教出无<persName>佛</persName>世，<persName>佛</persName>在世时摄属声闻，以与声闻理 <lb ed="X" n="0700a04"/><lb ed="R094" n="0063b04"/>果同故。若以教行别者，亦可闻三乘为三藏，但古 <lb ed="X" n="0700a05"/><lb ed="R094" n="0063b05"/>皆不开，今亦应尔。若明摄属者，此经属菩萨藏摄， <lb ed="X" n="0700a06"/><lb ed="R094" n="0063b06"/>以经中虽存声闻之名，不取声闻理行果故。如弥 <lb ed="X" n="0700a07"/><lb ed="R094" n="0063b07"/>勒章云：若谓末世一切众生于大圆觉起增上心， <lb ed="X" n="0700a08"/><lb ed="R094" n="0063b08"/>当发菩萨淸净大愿，应作是言：愿我今者住<persName>佛</persName>圆 <lb ed="X" n="0700a09"/><lb ed="R094" n="0063b09"/>觉求善知识，莫値外道及与二乘。又净业章云：一 <lb ed="X" n="0700a10"/><lb ed="R094" n="0063b10"/>切众生认四顚倒为实我体，乃至云有妄业故妄 <lb ed="X" n="0700a11"/><lb ed="R094" n="0063b11"/>见流转，厌流转者妄见涅槃，由此不能入淸净觉。 <lb ed="X" n="0700a12"/><lb ed="R094" n="0063b12"/>又圆觉章云：若经夏首三月安居，即于<persName>佛</persName>前作如 <lb ed="X" n="0700a13"/><lb ed="R094" n="0063b13"/>是言：我今敬请不依声闻，当与十方<persName>如来</persName>及大菩 <lb ed="X" n="0700a14"/><lb ed="R094" n="0063b14"/>萨三月安居，为修菩萨无上妙觉大因缘故不繫 <lb ed="X" n="0700a15"/><lb ed="R094" n="0063b15"/>徒众等。如是语类皆欲拣弃小道，唯取菩萨理行 <lb ed="X" n="0700a16"/><lb ed="R094" n="0063b16"/>果也。</p> <lb ed="X" n="0700a17"/><lb ed="R094" n="0063b17"/><p xml:id="pX10p0700a1701">言三乘者，一声闻乘，依四谛法慇勤精进，欲速出 <lb ed="X" n="0700a18"/><lb ed="R094" n="0063b18"/>三界自求涅槃。法花云：如彼诸子为求羊车出于 <lb ed="X" n="0700a19"/><lb ed="R094" n="0064a01"/>火宅。二辟支乘，依因缘法慇勤精进求自然慧，乐 <lb ed="X" n="0700a20"/><lb ed="R094" n="0064a02"/>独善寂深知诸法因缘。法花云：如彼诸子为求鹿 <lb ed="X" n="0700a21"/><lb ed="R094" n="0064a03"/>车出于火宅。三菩萨乘，依六度法勤修精进求一 <lb ed="X" n="0700a22"/><lb ed="R094" n="0064a04"/>切智，利益天人度脱一切。法花云：如彼诸子为求 <lb ed="X" n="0700a23"/><lb ed="R094" n="0064a05"/>牛车出于火宅。然有权有实，若住相之行因果历 <lb ed="X" n="0700a24"/><lb ed="R094" n="0064a06"/>别则名为权，若从性起修因果赅彻则名为实。若 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0700b" n="0700b"/> <lb ed="X" n="0700b01"/><lb ed="R094" n="0064a07"/>明摄属者，此经属菩萨乘摄，以经中问处答处多 <lb ed="X" n="0700b02"/><lb ed="R094" n="0064a08"/>言为菩萨故。又贤善首章云：若诸菩萨及末世众 <lb ed="X" n="0700b03"/><lb ed="R094" n="0064a09"/>生，依此增进至于<persName>佛</persName>地，如是则唯实一分摄。以是 <lb ed="X" n="0700b04"/><lb ed="R094" n="0064a10"/>悟後之修，修即无修，如威德章奢摩三摩等皆云 <lb ed="X" n="0700b05"/><lb ed="R094" n="0064a11"/>悟净圆觉，以净觉心修故不属馀二，其義可知。若 <lb ed="X" n="0700b06"/><lb ed="R094" n="0064a12"/>以此摄彼亦可通收，以此经直通于圆，包含无量 <lb ed="X" n="0700b07"/><lb ed="R094" n="0064a13"/>乘故。又贤善首章云：是经名为顿教大乘，顿機众 <lb ed="X" n="0700b08"/><lb ed="R094" n="0064a14"/>生从此开悟，亦摄渐修一切群品，譬如大海不让 <lb ed="X" n="0700b09"/><lb ed="R094" n="0064a15"/>小流。</p> <lb ed="X" n="0700b10"/><lb ed="R094" n="0064a16"/><p xml:id="pX10p0700b1001">言五乘者：一、人天乘，依戒善禅定之法，求下界五 <lb ed="X" n="0700b11"/><lb ed="R094" n="0064a17"/>欲及上二界净妙之乐，法花经喩以最小之车。二、 <lb ed="X" n="0700b12"/><lb ed="R094" n="0064a18"/>声闻乘，三、辟支乘，四、菩萨乘，此三即上之三乘。五、 <lb ed="X" n="0700b13"/><lb ed="R094" n="0064b01"/><persName>佛</persName>乘，依万行因花严一乘道果，法花经喩以大白 <lb ed="X" n="0700b14"/><lb ed="R094" n="0064b02"/>牛车。如云：若是长者，乃至不与最小一车，犹不虚 <lb ed="X" n="0700b15"/><lb ed="R094" n="0064b03"/>妄，何况长者自知财富无量，欲饶益诸子，等与大 <lb ed="X" n="0700b16"/><lb ed="R094" n="0064b04"/>车。是盖以最小之车喩人天，等与大车喩<persName>佛</persName>乘也。 <lb ed="X" n="0700b17"/><lb ed="R094" n="0064b05"/>若明摄属者，此经属<persName>佛</persName>乘摄。如文殊发起则曰：愿 <lb ed="X" n="0700b18"/><lb ed="R094" n="0064b06"/>为此会诸来法众，说于<persName>如来</persName>本起淸净因地法行。 <lb ed="X" n="0700b19"/><lb ed="R094" n="0064b07"/>贤善流通则曰：是经唯显<persName>如来</persName>境界。是则因为果 <lb ed="X" n="0700b20"/><lb ed="R094" n="0064b08"/>设，果成因绝，尙不属于菩萨，况夫馀乘。若以此摄 <lb ed="X" n="0700b21"/><lb ed="R094" n="0064b09"/>彼，虽人天不遗，譬夫一雲一雨，三草二木，随分受 <lb ed="X" n="0700b22"/><lb ed="R094" n="0064b10"/>润。试看<persName>如来</persName>说此经<anchor xml:id="nkr_note_add_0700b2201" n="0700b2201"/><anchor xml:id="beg0700b2201" n="0700b2201"/>已<anchor xml:id="end0700b2201"/>，一切大众闻皆欢喜，信受 <lb ed="X" n="0700b23"/><lb ed="R094" n="0064b11"/>奉行，则人天普摄之義，可以意会。</p> <lb ed="X" n="0700b24"/><lb ed="R094" n="0064b12"/><p xml:id="pX10p0700b2401">言九分十二分者，通论圣教有十二分：一修多罗， <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0700c" n="0700c"/> <lb ed="X" n="0700c01"/><lb ed="R094" n="0064b13"/>此云契经<note place="inline">谓十一分及三藏中正文之外，馀有前後相承贯穿契合等義，别为修多罗分</note>。 <lb ed="X" n="0700c02"/><lb ed="R094" n="0064b14"/>二祗夜，此云重颂。三和伽罗，此云授记。四伽陀，此 <lb ed="X" n="0700c03"/><lb ed="R094" n="0064b15"/>云孤起颂。五优陀那，此云自说。六尼陀那，此云因 <lb ed="X" n="0700c04"/><lb ed="R094" n="0064b16"/>缘。七阿波陀那，此云譬喩。八伊帝目多伽，此云本 <lb ed="X" n="0700c05"/><lb ed="R094" n="0064b17"/>事。九阇陀伽，此云本生。十毘<persName>佛</persName>略，此云方廣。十一 <lb ed="X" n="0700c06"/><lb ed="R094" n="0064b18"/>阿浮达摩，此云未曾有。十二优波提舍，此云论议。 <lb ed="X" n="0700c07"/><lb ed="R094" n="0065a01"/>孤山云长行<note place="inline">契经</note>。重颂幷授记、孤起，无问而自说。因 <lb ed="X" n="0700c08"/><lb ed="R094" n="0065a02"/>缘、譬喩及本事、本生、方廣、未曾有、论议，俱成十二 <lb ed="X" n="0700c09"/><lb ed="R094" n="0065a03"/>名。廣如大论三十三。九分者，大小暂分，如法花小 <lb ed="X" n="0700c10"/><lb ed="R094" n="0065a04"/>乘唯九部<note place="inline">方便品偈云：我此九部法，随顺众生说</note>。古德释云：小乘谈 <lb ed="X" n="0700c11"/><lb ed="R094" n="0065a05"/>理狭隘，故无方廣<note place="inline">非是全无，但无至方至廣</note>。不言成<persName>佛</persName>，故无授 <lb ed="X" n="0700c12"/><lb ed="R094" n="0065a06"/>记<note place="inline">非全无记，但无授记成<persName>佛</persName></note>。请问方说，故无自说<note place="inline">非是全无，但非直指</note>。按 <lb ed="X" n="0700c13"/><lb ed="R094" n="0065a07"/>智论说，大乘亦唯九部。古德释云：大乘多直显，故 <lb ed="X" n="0700c14"/><lb ed="R094" n="0065a08"/>无因缘<note place="inline">非是全无，但不类戒因事制</note>、譬喩<note place="inline">非是全无，但不同信必喩诱</note>、论议 <lb ed="X" n="0700c15"/><lb ed="R094" n="0065a09"/><note place="inline">非是全无，但不至算沙自困</note>之三。又古德云：部恐滥部秩，後易 <lb ed="X" n="0700c16"/><lb ed="R094" n="0065a10"/>为分。若明摄属者，十二分中，此经正属方廣。以题 <lb ed="X" n="0700c17"/><lb ed="R094" n="0065a11"/>称大方廣，故兼通八分。大疏云：贯摄之義通故<note place="inline">即该 <lb ed="X" n="0700c18"/><lb ed="R094" n="0065a12"/>契经</note>，正宗一一有重颂故<note place="inline">即该祗夜</note>，记安心人成就<persName>佛</persName>智 <lb ed="X" n="0700c19"/><lb ed="R094" n="0065a13"/>故<note place="inline">即该授记</note>，因请方说故<note place="inline">即该因缘</note>，说<persName>佛</persName>因地法行故<note place="inline">即该本事</note>， <lb ed="X" n="0700c20"/><lb ed="R094" n="0065a14"/>六度非因、涅槃非果<note place="inline">即该未有</note>，二十七喩故<note place="inline">即该譬喩</note>，普贤 <lb ed="X" n="0700c21"/><lb ed="R094" n="0065a15"/>有征、刚藏有难故<note place="inline">即该论议</note>。唯不摄伽陀、自说、本生等 <lb ed="X" n="0700c22"/><lb ed="R094" n="0065a16"/>三也。问：契经居多，何非彼摄？答：藏中契经<anchor xml:id="nkr_note_add_0700c2201" n="0700c2201"/><anchor xml:id="beg0700c2201" n="0700c2201"/>已<anchor xml:id="end0700c2201"/>全摄 <lb ed="X" n="0700c23"/><lb ed="R094" n="0065a17"/>故，分中契经此但少分。藏乘分摄竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0700c24"/><lb ed="R094" n="0065a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第三能被教義</cb:mulu><p xml:id="pX10p0700c2401">第三、能被教義者，谓教海冲深，法雲瀰漫，智光无际， <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0701a" n="0701a"/> <lb ed="X" n="0701a01"/><lb ed="R094" n="0065b01"/>妙变莫穷。以无言之言，诠言绝之理；运无变之变， <lb ed="X" n="0701a02"/><lb ed="R094" n="0065b02"/>应变态之機。機差教殊，義分多种，亦有不分，得少 <lb ed="X" n="0701a03"/><lb ed="R094" n="0065b03"/>失多。今将有分，略为三章：一、约宗分教，二、约论辩 <lb ed="X" n="0701a04"/><lb ed="R094" n="0065b04"/>義，三、会通浅深。言约宗分教者，西竺、东夏弘阐之 <lb ed="X" n="0701a05"/><lb ed="R094" n="0065b05"/>流，于一代圣言，或含为一教，或开为二三，再开之 <lb ed="X" n="0701a06"/><lb ed="R094" n="0065b06"/>而至四五，人兼缁素，凡有一十八家。甲顺乙违，难 <lb ed="X" n="0701a07"/><lb ed="R094" n="0065b07"/>尽他宗，事精理备，无越贤首。因依贤首祖师，略述 <lb ed="X" n="0701a08"/><lb ed="R094" n="0065b08"/>五教。</p> <lb ed="X" n="0701a09"/><lb ed="R094" n="0065b09"/><p xml:id="pX10p0701a0901">一、小乘教亦名愚法，二乘教异大乘故、逐機设故、 <lb ed="X" n="0701a10"/><lb ed="R094" n="0065b10"/>随他语故，说诸法数一向差别，以其拣邪正、辩圣 <lb ed="X" n="0701a11"/><lb ed="R094" n="0065b11"/>凡、明因果、分欣厌。然其所说法数唯七十五，但说 <lb ed="X" n="0701a12"/><lb ed="R094" n="0065b12"/>人空不明法空，纵说法空少不明显，唯依六识三 <lb ed="X" n="0701a13"/><lb ed="R094" n="0065b13"/>毒建立染净根本，未尽法源故多诤论。</p> <lb ed="X" n="0701a14"/><lb ed="R094" n="0065b14"/><p xml:id="pX10p0701a1401">二、大乘始教，亦名分教。但明诸法皆空，未尽大乘 <lb ed="X" n="0701a15"/><lb ed="R094" n="0065b15"/>法理，故名为始。但明一切法相，有成<persName>佛</persName>，有不成<persName>佛</persName>， <lb ed="X" n="0701a16"/><lb ed="R094" n="0065b16"/>故名为分。廣谈法相，少及法性。其所云性，亦是相 <lb ed="X" n="0701a17"/><lb ed="R094" n="0065b17"/>数。说有百法，抉择分明，故少诤论。</p> <lb ed="X" n="0701a18"/><lb ed="R094" n="0065b18"/><p xml:id="pX10p0701a1801">三、终教，亦名实教。谓明缘起无性，一切皆如定性； <lb ed="X" n="0701a19"/><lb ed="R094" n="0066a01"/>二乘无性，阐提悉当成<persName>佛</persName>。方尽大乘至极之说，故 <lb ed="X" n="0701a20"/><lb ed="R094" n="0066a02"/>名为终。以称实理，故名为实。多谈法性，少及法相。 <lb ed="X" n="0701a21"/><lb ed="R094" n="0066a03"/>其所云相，亦会归性。尽大乘说，故无诤论。</p> <lb ed="X" n="0701a22"/><lb ed="R094" n="0066a04"/><p xml:id="pX10p0701a2201">四、一乘顿教，但一念不生即名为<persName>佛</persName>，不依地位渐 <lb ed="X" n="0701a23"/><lb ed="R094" n="0066a05"/>次而说。如思益经云：得诸法正性者，不从一地至 <lb ed="X" n="0701a24"/><lb ed="R094" n="0066a06"/>于一地。楞伽经云：初地即为八，乃至无所有。何次 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0701b" n="0701b"/> <lb ed="X" n="0701b01"/><lb ed="R094" n="0066a07"/>等既不同前渐次修行，又不同後圆融具德，故名 <lb ed="X" n="0701b02"/><lb ed="R094" n="0066a08"/>为顿。总不说法相，唯辩真性，一切所有唯是妄想， <lb ed="X" n="0701b03"/><lb ed="R094" n="0066a09"/>一切法界唯是绝言，五法、三自性皆空，八识、二无 <lb ed="X" n="0701b04"/><lb ed="R094" n="0066a10"/>我俱遣，诃教劝離，毁相泯心，生心即妄，不生即<persName>佛</persName>， <lb ed="X" n="0701b05"/><lb ed="R094" n="0066a11"/>亦无<persName>佛</persName>无不<persName>佛</persName>，无生无不生，如净名、默住等，别为 <lb ed="X" n="0701b06"/><lb ed="R094" n="0066a12"/>一类離念機故，亦为对治空、有、俱三种著相人故。 <lb ed="X" n="0701b07"/><lb ed="R094" n="0066a13"/>五、圆教，谓统该前四圆满具足，一位即一切位，一 <lb ed="X" n="0701b08"/><lb ed="R094" n="0066a14"/>切位即一位，十信满心即摄五位成<persName>等正觉</persName>，故名 <lb ed="X" n="0701b09"/><lb ed="R094" n="0066a15"/>为圆。所说唯是无尽法界，性海圆融，缘起无碍，相 <lb ed="X" n="0701b10"/><lb ed="R094" n="0066a16"/>即相入，如因陀罗网褈褈无际，微细相容，主伴无 <lb ed="X" n="0701b11"/><lb ed="R094" n="0066a17"/>尽。</p><p xml:id="pX10p0701b1102" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0701b1101" n="0701b1101"/><anchor xml:id="beg0701b1101" n="0701b1101"/>已<anchor xml:id="end0701b1101"/>上略出各義，令知大端。若廣辨所诠，及断 <lb ed="X" n="0701b12"/><lb ed="R094" n="0066a18"/>证分齐，具如花严悬谈，幷贤首教仪等书。</p> <lb ed="X" n="0701b13"/><lb ed="R094" n="0066b01"/><p xml:id="pX10p0701b1301">言约论辨義者，<persName>佛</persName>教本乎一心，心有差别，则教有 <lb ed="X" n="0701b14"/><lb ed="R094" n="0066b02"/>支异。故<persName>如来</persName>说教，说此心也；诸祖判教，判此心也。 <lb ed="X" n="0701b15"/><lb ed="R094" n="0066b03"/>今即以起信论中一心差别，以明五重教義。准起 <lb ed="X" n="0701b16"/><lb ed="R094" n="0066b04"/>信论，初唯以一心为本源<note place="inline">论云：所言法者，谓众生心，是心则摄一切世间、 <lb ed="X" n="0701b17"/><lb ed="R094" n="0066b05"/>出世间法</note>，即圆教分齐。二、依一心开二门：一者、心真如 <lb ed="X" n="0701b18"/><lb ed="R094" n="0066b06"/>门<note place="inline">所谓心性不生不灭</note>，即顿教分齐；始教空宗亦密示此门， <lb ed="X" n="0701b19"/><lb ed="R094" n="0066b07"/>以彼不知<persName>如来</persName>遣相即为显性，故非彼分。二者、心 <lb ed="X" n="0701b20"/><lb ed="R094" n="0066b08"/>生灭门<note place="inline">谓依<persName>如来</persName>藏有生灭心，所谓不生不灭与生灭和合，名为阿赖耶识</note>，即终教 <lb ed="X" n="0701b21"/><lb ed="R094" n="0066b09"/>分齐；分教相宗亦密示此门，以彼不知<persName>佛</persName>说赖耶 <lb ed="X" n="0701b22"/><lb ed="R094" n="0066b10"/>通<persName>如来</persName>藏，故非彼分。三、依生灭门明二義：一者、觉 <lb ed="X" n="0701b23"/><lb ed="R094" n="0066b11"/>義<note place="inline">谓心体離念，離念相者，等虚空界，即是<persName>如来</persName>平等法身</note>，即始教空宗分齐。 <lb ed="X" n="0701b24"/><lb ed="R094" n="0066b12"/>二者、不觉義<note place="inline">谓不如实知真如法一故</note>。四、依此義生三细：一、依 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0701c" n="0701c"/> <lb ed="X" n="0701c01"/><lb ed="R094" n="0066b13"/>不觉故心动，名业相；二、依动故能见，名转相；三、依 <lb ed="X" n="0701c02"/><lb ed="R094" n="0066b14"/>能见故境界妄现，名现相。五、依此相生六粗：一、智 <lb ed="X" n="0701c03"/><lb ed="R094" n="0066b15"/>相，二、相续相<note place="inline">谓依智起念不断，即法执分别</note>，三、执取相<note place="inline">谓妄生执取，即我执 <lb ed="X" n="0701c04"/><lb ed="R094" n="0066b16"/>俱生</note>，四、计名字相<note place="inline">谓妄计名字，即我执分别</note>，即小教分齐<note place="inline">以断我执，证我 <lb ed="X" n="0701c05"/><lb ed="R094" n="0066b17"/>空，是小教義故</note>，五、起业相<note place="inline">谓循名造业</note>，六、业繫苦相<note place="inline">谓随业受报</note>，即 <lb ed="X" n="0701c06"/><lb ed="R094" n="0066b18"/>人天分齐<note place="inline">又六道业报，即苦、空、观等之方便，亦小教分齐</note>。</p> <lb ed="X" n="0701c07"/><lb ed="R094" n="0067a01"/><p xml:id="pX10p0701c0701">言会通浅深者，此经正属顿教，兼摄小、始、终三，直 <lb ed="X" n="0701c08"/><lb ed="R094" n="0067a02"/>通乎圆。如贤善首章云：是经名为顿教，大乘顿機， <lb ed="X" n="0701c09"/><lb ed="R094" n="0067a03"/>众生从此开悟。其正属顿教可知。又云：亦摄渐修 <lb ed="X" n="0701c10"/><lb ed="R094" n="0067a04"/>一切群品，譬如大海，不让小流。其兼摄小、始、终三 <lb ed="X" n="0701c11"/><lb ed="R094" n="0067a05"/>可知。又云：乃至蚊<g ref="#CB00044">虻</g>及阿修罗，饮其水者，皆得充 <lb ed="X" n="0701c12"/><lb ed="R094" n="0067a06"/>满。其直通乎圆可知。以饮水多少，皆具百川味故。 <lb ed="X" n="0701c13"/><lb ed="R094" n="0067a07"/>此约贤善首章，通以会通。若别以会通者，教各有 <lb ed="X" n="0701c14"/><lb ed="R094" n="0067a08"/>文，散在十一章中，繁不具悉。所冀学贤首者，当体 <lb ed="X" n="0701c15"/><lb ed="R094" n="0067a09"/>心会教，借教通经，则经可通，而教可会矣。能被教 <lb ed="X" n="0701c16"/><lb ed="R094" n="0067a10"/>義竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0701c17"/><lb ed="R094" n="0067a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第四所被機宜</cb:mulu><p xml:id="pX10p0701c1701">第四、所被機宜者，夫教因機设，機以教成。上说教義， <lb ed="X" n="0701c18"/><lb ed="R094" n="0067a12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0701c1801" n="0701c1801"/><anchor xml:id="beg0701c1801" n="0701c1801"/>已<anchor xml:id="end0701c1801"/>知能被宏深；今示機宜，略彰所被廣大。复分两 <lb ed="X" n="0701c19"/><lb ed="R094" n="0067a13"/>门，以尽拣收：一、遵古所判，二、依经所明。</p> <lb ed="X" n="0701c20"/><lb ed="R094" n="0067a14"/><p xml:id="pX10p0701c2001">言遵古所判者，依古德开为二门：一料拣，二普收。 <lb ed="X" n="0701c21"/><lb ed="R094" n="0067a15"/>料拣非機，则有五种：一谓乐著名相，以文为解者； <lb ed="X" n="0701c22"/><lb ed="R094" n="0067a16"/>二谓繫滞行位，高推圣境者；三谓情尙于空，触言 <lb ed="X" n="0701c23"/><lb ed="R094" n="0067a17"/>宾无者；四谓自恃天真，轻厌进修者；五谓固执先 <lb ed="X" n="0701c24"/><lb ed="R094" n="0067a18"/>闻，担麻弃金者。如是皆名非機，反是皆機。若普收 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0702a" n="0702a"/> <lb ed="X" n="0702a01"/><lb ed="R094" n="0067b01"/>者，则一切众生皆有<persName>佛</persName>性，但得闻之，无不获益。宿 <lb ed="X" n="0702a02"/><lb ed="R094" n="0067b02"/>機深者悟入，浅者信解。都无宿种者，结缘成种。食 <lb ed="X" n="0702a03"/><lb ed="R094" n="0067b03"/>金刚喩，可为譬也。</p> <lb ed="X" n="0702a04"/><lb ed="R094" n="0067b04"/><p xml:id="pX10p0702a0401">言依经所明者，亦有料拣、普收二门。料拣者，按净 <lb ed="X" n="0702a05"/><lb ed="R094" n="0067b05"/>业、普觉二章，俱有十种非機：一者有妄业道妄见 <lb ed="X" n="0702a06"/><lb ed="R094" n="0067b06"/>流转，此六道凡夫坚执四相者。二者厌流转者妄 <lb ed="X" n="0702a07"/><lb ed="R094" n="0067b07"/>见涅槃，此小教二乘厌有趣空者。结此二种，文云： <lb ed="X" n="0702a08"/><lb ed="R094" n="0067b08"/>是故动念及与息念皆归迷闷。故知非機。三者心 <lb ed="X" n="0702a09"/><lb ed="R094" n="0067b09"/>有所证显有能证，此住位菩萨犹有微细我相，以 <lb ed="X" n="0702a10"/><lb ed="R094" n="0067b10"/>能证即我故。四者悟证有我不复认证，此行位菩 <lb ed="X" n="0702a11"/><lb ed="R094" n="0067b11"/>萨犹有微细人相，以超我即人故。五者了彼证悟 <lb ed="X" n="0702a12"/><lb ed="R094" n="0067b12"/>不住我人，此向位菩萨犹有微细生相，以存有所 <lb ed="X" n="0702a13"/><lb ed="R094" n="0067b13"/>了即众生相故。六者心照淸净觉所了者，此地位 <lb ed="X" n="0702a14"/><lb ed="R094" n="0067b14"/>菩萨犹有微细寿者。然既心照淸净，则了<anchor xml:id="nkr_note_add_0702a1401" n="0702a1401"/><anchor xml:id="beg0702a1401" n="0702a1401"/>已<anchor xml:id="end0702a1401"/>不存， <lb ed="X" n="0702a15"/><lb ed="R094" n="0067b15"/>当下即是。若更起心觉彼所以能了之者，此觉则 <lb ed="X" n="0702a16"/><lb ed="R094" n="0067b16"/>是一切业智<note place="inline">业识上微细分别</note>所不自见<note place="inline">业智不能照破自<anchor xml:id="nkr_note_add_0702a1601" n="0702a1601"/><anchor xml:id="beg0702a1601" n="0702a1601"/>己<anchor xml:id="end0702a1601"/>，如眼不自 <lb ed="X" n="0702a17"/><lb ed="R094" n="0067b17"/>见</note>，犹如命根即寿者相故。结此四相，文云：末世众 <lb ed="X" n="0702a18"/><lb ed="R094" n="0067b18"/>生不了四相，虽经多劫勤苦修道，但名有为，终不 <lb ed="X" n="0702a19"/><lb ed="R094" n="0068a01"/>能成一切圣果。故知非機。此上共六种，详见净业 <lb ed="X" n="0702a20"/><lb ed="R094" n="0068a02"/>章中。七者我于本心作种种行<note place="inline">此名作病</note>，拣云彼圆觉 <lb ed="X" n="0702a21"/><lb ed="R094" n="0068a03"/>性非作得故<note place="inline">此显非機</note>；八者任彼一切随诸法性<note place="inline">此名任病</note>， <lb ed="X" n="0702a22"/><lb ed="R094" n="0068a04"/>拣云彼圆觉性非任有故<note place="inline">此显非機</note>；九者于自本心止 <lb ed="X" n="0702a23"/><lb ed="R094" n="0068a05"/>息诸念<note place="inline">此名止病</note>，拣云彼圆觉性非止合故<note place="inline">此显非機</note>；十者 <lb ed="X" n="0702a24"/><lb ed="R094" n="0068a06"/>灭诸烦恼一切永寂<note place="inline">此名灭病</note>，拣云彼圆觉性非寂相 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0702b" n="0702b"/> <lb ed="X" n="0702b01"/><lb ed="R094" n="0068a07"/>故<note place="inline">此显非機</note>。以上四种，详见普觉章中。若普收者，按淸 <lb ed="X" n="0702b02"/><lb ed="R094" n="0068a08"/>净慧章，从凡至圣皆称随顺觉性。然既皆称随顺， <lb ed="X" n="0702b03"/><lb ed="R094" n="0068a09"/>自应咸是所被，无容拣弃。若果能居一切时不起 <lb ed="X" n="0702b04"/><lb ed="R094" n="0068a10"/>妄念，则作任俱消；于诸妄心亦不息灭，则止灭咸 <lb ed="X" n="0702b05"/><lb ed="R094" n="0068a11"/>停。若更能住妄想境不加了知，于无了知不辨真 <lb ed="X" n="0702b06"/><lb ed="R094" n="0068a12"/>实，则一切障碍即究竟觉，得念失念无非解脱，成 <lb ed="X" n="0702b07"/><lb ed="R094" n="0068a13"/>法破法皆名涅槃，智慧愚痴通为般若，菩萨外道 <lb ed="X" n="0702b08"/><lb ed="R094" n="0068a14"/>所成就法同是菩提，无明真如无异境界，诸戒定 <lb ed="X" n="0702b09"/><lb ed="R094" n="0068a15"/>慧及婬怒痴俱是梵行，众生国土同一法性，地狱 <lb ed="X" n="0702b10"/><lb ed="R094" n="0068a16"/>天宫皆为净土，有性无性齐成<persName>佛</persName>道，一切烦恼毕 <lb ed="X" n="0702b11"/><lb ed="R094" n="0068a17"/>竟解脱。如是则四相四病尽是圆觉性门，六根六 <lb ed="X" n="0702b12"/><lb ed="R094" n="0068a18"/>尘全彰法界智境，是機皆被，有性咸收。楞严云：圣 <lb ed="X" n="0702b13"/><lb ed="R094" n="0068b01"/>性无不通，顺逆皆方便。圆觉妙心亦复如是，凡诸 <lb ed="X" n="0702b14"/><lb ed="R094" n="0068b02"/>有生幸勿错过。所被機宜竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0702b15"/><lb ed="R094" n="0068b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第五体性浅深</cb:mulu><p xml:id="pX10p0702b1501">第五、体性浅深者，夫圣言无定，大小通关；真教难评， <lb ed="X" n="0702b16"/><lb ed="R094" n="0068b04"/>浅深异体。今依本经大旨，通收古德所说，略为三 <lb ed="X" n="0702b17"/><lb ed="R094" n="0068b05"/>章：一、开为十种<note place="inline">淸凉疏花严等</note>，二、合为四门<note place="inline">圭峰註圆觉等</note>，三、总 <lb ed="X" n="0702b18"/><lb ed="R094" n="0068b06"/>以会通。</p> <lb ed="X" n="0702b19"/><lb ed="R094" n="0068b07"/><p xml:id="pX10p0702b1901">言开为十种者：一、音声语言体，二、名句文身体，三、 <lb ed="X" n="0702b20"/><lb ed="R094" n="0068b08"/>通取四法体，四、通摄所诠体，五、诸法显義体，六、摄 <lb ed="X" n="0702b21"/><lb ed="R094" n="0068b09"/>境性心体，七、会缘入实体，八、理事无碍体，九、事事 <lb ed="X" n="0702b22"/><lb ed="R094" n="0068b10"/>无碍体，十、海印炳现体。此之十种，前浅後深，言尽 <lb ed="X" n="0702b23"/><lb ed="R094" n="0068b11"/>理圆，详花严悬谈。</p> <lb ed="X" n="0702b24"/><lb ed="R094" n="0068b12"/><p xml:id="pX10p0702b2401">言合为四门者，即上十种圭峰束而为四：一、随相 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0702c" n="0702c"/> <lb ed="X" n="0702c01"/><lb ed="R094" n="0068b13"/>门，二、唯识门，三、归性门，四、无碍门。随相门中复有 <lb ed="X" n="0702c02"/><lb ed="R094" n="0068b14"/>二种：一、声、名、句、文体，谓大小乘教，或以声为教体， <lb ed="X" n="0702c03"/><lb ed="R094" n="0068b15"/>摄假从实故；或以名、句、文为教体，以体从用故。今 <lb ed="X" n="0702c04"/><lb ed="R094" n="0068b16"/>通取之，以假实、体用递互相资而为教体。二、通摄 <lb ed="X" n="0702c05"/><lb ed="R094" n="0068b17"/>所诠体，以声、名、句、文但属能诠，若无所诠之義，不 <lb ed="X" n="0702c06"/><lb ed="R094" n="0068b18"/>成教体，故必通摄所诠，文義相随而为教体。唯识 <lb ed="X" n="0702c07"/><lb ed="R094" n="0069a01"/>门者，以上能诠、所诠皆唯识现，故唯识云：唯遮外 <lb ed="X" n="0702c08"/><lb ed="R094" n="0069a02"/>境，识表内心，離识之外，更无别法。释论亦云：十地 <lb ed="X" n="0702c09"/><lb ed="R094" n="0069a03"/>经者，彼圣者金刚藏识所变影像为增上缘，闻者 <lb ed="X" n="0702c10"/><lb ed="R094" n="0069a04"/>识上影现似彼法门，辗转传来，说名为教。是知一 <lb ed="X" n="0702c11"/><lb ed="R094" n="0069a05"/>切诸法皆是识心所变影像，故以唯识为体。归性 <lb ed="X" n="0702c12"/><lb ed="R094" n="0069a06"/>门者，以上识心无体，唯是真如故。然有二義：一、约 <lb ed="X" n="0702c13"/><lb ed="R094" n="0069a07"/>生灭门，真如随缘变起识境，诸法从缘无性，会归 <lb ed="X" n="0702c14"/><lb ed="R094" n="0069a08"/>唯一真如。如起信论云：依于此心，显示摩诃衍義。 <lb ed="X" n="0702c15"/><lb ed="R094" n="0069a09"/>花严？梵行品云：知一切法即心自性，成就慧身，不 <lb ed="X" n="0702c16"/><lb ed="R094" n="0069a10"/>由他悟。故以归性为体。二、约真如门，不变名真，不 <lb ed="X" n="0702c17"/><lb ed="R094" n="0069a11"/>壞名如，唯此可为教体，显有变、有壞者非教体故。 <lb ed="X" n="0702c18"/><lb ed="R094" n="0069a12"/>如起信论云：一切诸法唯依妄念而有差别，若離 <lb ed="X" n="0702c19"/><lb ed="R094" n="0069a13"/>妄念，则无一切境界之相。是故一切法，从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0702c1901" n="0702c1901"/><anchor xml:id="beg0702c1901" n="0702c1901"/>已<anchor xml:id="end0702c1901"/>来， <lb ed="X" n="0702c20"/><lb ed="R094" n="0069a14"/>離言说相，離名字相，離心缘相，毕竟平等，无有变 <lb ed="X" n="0702c21"/><lb ed="R094" n="0069a15"/>异，不可破壞，唯是一心，故名真如。维摩经：文殊歎 <lb ed="X" n="0702c22"/><lb ed="R094" n="0069a16"/>维摩诘曰：乃至无有文字语言，是名真入不二法 <lb ed="X" n="0702c23"/><lb ed="R094" n="0069a17"/>门。故唯以归性为体。此二義中，前是终教唯心，後 <lb ed="X" n="0702c24"/><lb ed="R094" n="0069a18"/>是顿教唯心，合为一归性门也。四无碍门，亦有二 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0703a" n="0703a"/> <lb ed="X" n="0703a01"/><lb ed="R094" n="0069b01"/>義：一、理事无碍，二、事事无碍。理事无碍，复有二義： <lb ed="X" n="0703a02"/><lb ed="R094" n="0069b02"/>一、前後交彻，二、说听全收。前後交彻者，以上三门 <lb ed="X" n="0703a03"/><lb ed="R094" n="0069b03"/>中，前二属生灭门，是事法界；後一约所归之性，属 <lb ed="X" n="0703a04"/><lb ed="R094" n="0069b04"/>真如门，是理法界。起信论云：依一心法，有二种门。 <lb ed="X" n="0703a05"/><lb ed="R094" n="0069b05"/>然既依于一心，则真如即是生灭，生灭即是真如， <lb ed="X" n="0703a06"/><lb ed="R094" n="0069b06"/>故统收前三理事无碍，而为教体。说听全收，有四 <lb ed="X" n="0703a07"/><lb ed="R094" n="0069b07"/>句：一、<persName>佛</persName>全摄生，谓<persName>佛</persName>真心外，无别众生，则唯说无 <lb ed="X" n="0703a08"/><lb ed="R094" n="0069b08"/>听；二、生全摄<persName>佛</persName>，谓众生真心外，无有别<persName>佛</persName>，故唯听 <lb ed="X" n="0703a09"/><lb ed="R094" n="0069b09"/>无说；三、生<persName>佛</persName>互融，谓<persName>佛</persName>真心摄众生时，不碍众生 <lb ed="X" n="0703a10"/><lb ed="R094" n="0069b10"/>心中摄<persName>佛</persName>，众生心中摄<persName>佛</persName>时，不碍<persName>佛</persName>真心摄众生， <lb ed="X" n="0703a11"/><lb ed="R094" n="0069b11"/>则说听双存，二教齐立；四、生<persName>佛</persName>俱泯，谓<persName>佛</persName>真心摄 <lb ed="X" n="0703a12"/><lb ed="R094" n="0069b12"/>众生时，生即同<persName>佛</persName>，故非生，众生真心摄<persName>佛</persName>时，<persName>佛</persName>即 <lb ed="X" n="0703a13"/><lb ed="R094" n="0069b13"/>同生，故非<persName>佛</persName>，则说听互夺，二教齐泯。如是则存泯 <lb ed="X" n="0703a14"/><lb ed="R094" n="0069b14"/>自由，理事无碍，故以无碍为体。事事无碍中亦有 <lb ed="X" n="0703a15"/><lb ed="R094" n="0069b15"/>二義：一褈褈互摄，二说听全收。褈褈互摄者，谓由 <lb ed="X" n="0703a16"/><lb ed="R094" n="0069b16"/>上三门理与事无碍故，能令声名句文等一一事 <lb ed="X" n="0703a17"/><lb ed="R094" n="0069b17"/>法皆悉称理无碍。如法花意根淸净文云：以是淸 <lb ed="X" n="0703a18"/><lb ed="R094" n="0069b18"/>净意根，乃至闻一偈一句，通达无量无边之義。今 <lb ed="X" n="0703a19"/><lb ed="R094" n="0070a01"/>识门称性亦然。又云：解是義<anchor xml:id="nkr_note_add_0703a1901" n="0703a1901"/><anchor xml:id="beg0703a1901" n="0703a1901"/>已<anchor xml:id="end0703a1901"/>，能演说一偈一句， <lb ed="X" n="0703a20"/><lb ed="R094" n="0070a02"/>至于一月四月乃至一岁。今声名句文義称性亦 <lb ed="X" n="0703a21"/><lb ed="R094" n="0070a03"/>然。说听全收者，亦有四句：一由<persName>佛</persName>果称性摄法无 <lb ed="X" n="0703a22"/><lb ed="R094" n="0070a04"/>遗，众生尙在<persName>佛</persName>中，况所闻教。故<persName>佛</persName>果一一身分一 <lb ed="X" n="0703a23"/><lb ed="R094" n="0070a05"/>一毛端等皆为所闻。二谓众生称性摄法无遗，<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0703a24"/><lb ed="R094" n="0070a06"/>尙在众生中，况所说教。故众生一一身分一一毛 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0703b" n="0703b"/> <lb ed="X" n="0703b01"/><lb ed="R094" n="0070a07"/>端等皆成所说。三由生<persName>佛</persName>互在各不壞相，则随一 <lb ed="X" n="0703b02"/><lb ed="R094" n="0070a08"/>声教互说互闻。故众生身中<persName>佛</persName>为<persName>佛</persName>身中众生说 <lb ed="X" n="0703b03"/><lb ed="R094" n="0070a09"/>法，<persName>佛</persName>身中众生听众生身中<persName>佛</persName>说法。四由生全在 <lb ed="X" n="0703b04"/><lb ed="R094" n="0070a10"/><persName>佛</persName>故同<persName>佛</persName>非生，<persName>佛</persName>全在生故同生非<persName>佛</persName>。二位齐泯 <lb ed="X" n="0703b05"/><lb ed="R094" n="0070a11"/>说听互无，故<persName>佛</persName>身中众生无听，众生身中<persName>佛</persName>无说。 <lb ed="X" n="0703b06"/><lb ed="R094" n="0070a12"/>如是则一闻一切闻，一说一切说。生<persName>佛</persName>互在二俱 <lb ed="X" n="0703b07"/><lb ed="R094" n="0070a13"/>存，说听互无两俱泯。究竟存亦不可说，泯亦不可 <lb ed="X" n="0703b08"/><lb ed="R094" n="0070a14"/>说。以正互泯时即互存，正互存时即互泯。一切圆 <lb ed="X" n="0703b09"/><lb ed="R094" n="0070a15"/>成无障无碍，故最後以事事无碍为教体也。</p> <lb ed="X" n="0703b10"/><lb ed="R094" n="0070a16"/><p xml:id="pX10p0703b1001">言总与会通者，圭峰初门即摄淸凉前五，二分摄 <lb ed="X" n="0703b11"/><lb ed="R094" n="0070a17"/>六<note place="inline">以彼唯心義宽，圭峰唯识门中虽有本影四句，亦止潜通终顿，剋论唯齐始分二教，故不俱摄</note>， <lb ed="X" n="0703b12"/><lb ed="R094" n="0070a18"/>三分摄六，全摄彼七<note place="inline">以彼释唯心齐于一心本源，圭峰第三止齐终顿，故唯分 <lb ed="X" n="0703b13"/><lb ed="R094" n="0070b01"/>摄。若彼第七会生灭之缘，入真如之实，義当顿教，故此全摄</note>，四摄後三可知。若 <lb ed="X" n="0703b14"/><lb ed="R094" n="0070b02"/>以本经会通者，此经正属顿教，应以归性为体，亦 <lb ed="X" n="0703b15"/><lb ed="R094" n="0070b03"/>兼小、始、终三。小教显属随相，冥通唯识；始教显属 <lb ed="X" n="0703b16"/><lb ed="R094" n="0070b04"/>唯识，冥通归性。至若终教，与顿教同属归性。又此 <lb ed="X" n="0703b17"/><lb ed="R094" n="0070b05"/>经直通乎圆，亦兼以无碍为体。教体浅深竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0703b18"/><lb ed="R094" n="0070b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第六宗趣通别</cb:mulu><p xml:id="pX10p0703b1801">第六、宗趣通别者，语之所尙曰宗，宗之所归曰趣。然 <lb ed="X" n="0703b19"/><lb ed="R094" n="0070b07"/>有通有别，通谓通论。一代<persName>佛</persName>教，诸部异计，各各不 <lb ed="X" n="0703b20"/><lb ed="R094" n="0070b08"/>同，以義相从，更复合之，略为六宗。</p> <lb ed="X" n="0703b21"/><lb ed="R094" n="0070b09"/><p xml:id="pX10p0703b2101">一、随相法执宗，谓于一切我法中起有无执故。即 <lb ed="X" n="0703b22"/><lb ed="R094" n="0070b10"/>小乘诸师依阿含缘生等经，造婆沙、俱舍诸部论 <lb ed="X" n="0703b23"/><lb ed="R094" n="0070b11"/>等。此中复分为六：一、我法则有宗，谓犊子法、上贤 <lb ed="X" n="0703b24"/><lb ed="R094" n="0070b12"/>胄、正量、密林山部等。以立我故，诸部论师共推不 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0703c" n="0703c"/> <lb ed="X" n="0703c01"/><lb ed="R094" n="0070b13"/>受，呼为附<persName>佛</persName>法外道。二、法有我无宗，谓萨婆多、上 <lb ed="X" n="0703c02"/><lb ed="R094" n="0070b14"/>座、多闻部等。彼说诸法皆悉实有，但不立我，异外 <lb ed="X" n="0703c03"/><lb ed="R094" n="0070b15"/>道计。又立正因缘，以破外道邪因及无因等。三、法 <lb ed="X" n="0703c04"/><lb ed="R094" n="0070b16"/>无去来宗，谓大众部及鸡胤、制多、西山、北山、法藏、 <lb ed="X" n="0703c05"/><lb ed="R094" n="0070b17"/>饮光部等。唯说现在有为及无为法，以过未之法 <lb ed="X" n="0703c06"/><lb ed="R094" n="0070b18"/>体用俱无，故所不说。四、现通假实宗，谓说假部。就 <lb ed="X" n="0703c07"/><lb ed="R094" n="0071a01"/>前现在有为法中，说五蕴为实，界处为假。其成实 <lb ed="X" n="0703c08"/><lb ed="R094" n="0071a02"/>论末经部师<note place="inline">对根本经部言</note>亦是此说。五、俗妄真实宗，即 <lb ed="X" n="0703c09"/><lb ed="R094" n="0071a03"/>说出世部等。谓世俗是假，以虚妄故，出世反上。六、 <lb ed="X" n="0703c10"/><lb ed="R094" n="0071a04"/>诸法但名宗，即一说部等。说一切我法但有假名， <lb ed="X" n="0703c11"/><lb ed="R094" n="0071a05"/>无实体故。六中初唯执有，後唯执无，中通有无，故 <lb ed="X" n="0703c12"/><lb ed="R094" n="0071a06"/>总唯一随相法执宗。</p> <lb ed="X" n="0703c13"/><lb ed="R094" n="0071a07"/><p xml:id="pX10p0703c1301">二、唯识法相宗，谓一切法皆唯识现故，即无著天 <lb ed="X" n="0703c14"/><lb ed="R094" n="0071a08"/>亲依方廣深密等经，造瑜伽唯识论等。</p> <lb ed="X" n="0703c15"/><lb ed="R094" n="0071a09"/><p xml:id="pX10p0703c1501">三真空无相宗，谓一切诸法皆空无相故，即提婆 <lb ed="X" n="0703c16"/><lb ed="R094" n="0071a10"/>淸辩依妙智般若等经，作百门掌珍论等。</p> <lb ed="X" n="0703c17"/><lb ed="R094" n="0071a11"/><p xml:id="pX10p0703c1701">四、藏心缘起宗。谓一切诸法唯是真如，随缘具恒 <lb ed="X" n="0703c18"/><lb ed="R094" n="0071a12"/>沙德故。即坚慧、<name role="" type="person">马鸣</name>，依勝鬘、涅槃等经，造宝性起 <lb ed="X" n="0703c19"/><lb ed="R094" n="0071a13"/>信论等。</p> <lb ed="X" n="0703c20"/><lb ed="R094" n="0071a14"/><p xml:id="pX10p0703c2001">五、真性寂灭宗，谓想相俱绝，直显性体故。即<name role="" type="person">马鸣</name>、 <lb ed="X" n="0703c21"/><lb ed="R094" n="0071a15"/>龙树依楞伽、般若等经，造真如三昧智度论等。</p> <lb ed="X" n="0703c22"/><lb ed="R094" n="0071a16"/><p xml:id="pX10p0703c2201">六、法界圆融宗。谓无尽法界，如因陀罗网，主伴重 <lb ed="X" n="0703c23"/><lb ed="R094" n="0071a17"/>重，圆融无碍故。即龙树、天亲依花严等经，造不思 <lb ed="X" n="0703c24"/><lb ed="R094" n="0071a18"/>议十地论等。</p> <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0704a" n="0704a"/> <lb ed="X" n="0704a01"/><lb ed="R094" n="0071b01"/><p xml:id="pX10p0704a0101">此之六宗，除第一宗中，第一有宗无趣，以<persName>佛</persName>教所 <lb ed="X" n="0704a02"/><lb ed="R094" n="0071b02"/>不受故。其馀皆各为一类之機，启扬悟门，资修行 <lb ed="X" n="0704a03"/><lb ed="R094" n="0071b03"/>业，以证自类之果为趣。</p> <lb ed="X" n="0704a04"/><lb ed="R094" n="0071b04"/><p xml:id="pX10p0704a0401">若别就当经以明宗趣者，于中复有通别。通则此 <lb ed="X" n="0704a05"/><lb ed="R094" n="0071b05"/>经唯依<persName>如来</persName>本起因地，圆照淸净觉相为宗。永断 <lb ed="X" n="0704a06"/><lb ed="R094" n="0071b06"/>无明，成就妙圆觉性，究竟极果为趣。若就前通中， <lb ed="X" n="0704a07"/><lb ed="R094" n="0071b07"/>宗唯第五，趣兼第六。一二三四，亦可旁通。别则唯 <lb ed="X" n="0704a08"/><lb ed="R094" n="0071b08"/>就本经，次第循环，别分六对。一教義一对，谓欲求 <lb ed="X" n="0704a09"/><lb ed="R094" n="0071b09"/>圆觉，须依圣教，故先以永離诸幻之教为宗。教不 <lb ed="X" n="0704a10"/><lb ed="R094" n="0071b10"/>虚传，要在如教思義，故次以深思幻尽之義为趣。 <lb ed="X" n="0704a11"/><lb ed="R094" n="0071b11"/>二疑信一对，谓幻尽觉圆，闻者多疑，故先以曲辩 <lb ed="X" n="0704a12"/><lb ed="R094" n="0071b12"/>三疑为宗。深疑既辩，真信斯生，故次以决定信生 <lb ed="X" n="0704a13"/><lb ed="R094" n="0071b13"/>为趣。三悟修一对，谓信既决定，悟应真实，故先以 <lb ed="X" n="0704a14"/><lb ed="R094" n="0071b14"/>心悟实相为宗。徒悟无功，要必从性起修，故次以 <lb ed="X" n="0704a15"/><lb ed="R094" n="0071b15"/>进修三定为趣。四偏圆一对，谓悟有深浅，初修尙 <lb ed="X" n="0704a16"/><lb ed="R094" n="0071b16"/>应随機，故先以偏修三定为宗。境变纯杂，久修自 <lb ed="X" n="0704a17"/><lb ed="R094" n="0071b17"/>应无碍，故次以圆修轮观为趣。五因果一对，谓轮 <lb ed="X" n="0704a18"/><lb ed="R094" n="0071b18"/>观磨砻，正因无碍，故先以灭障成因为宗。因成果 <lb ed="X" n="0704a19"/><lb ed="R094" n="0072a01"/>契，力在後时，故次以剋期取证为趣。六终始一对， <lb ed="X" n="0704a20"/><lb ed="R094" n="0072a02"/>谓果成报本，崇阐微言，故终以出名劝持劝护为 <lb ed="X" n="0704a21"/><lb ed="R094" n="0072a03"/>宗。持护所期，仍假方便，故始以圆照淸净觉相为 <lb ed="X" n="0704a22"/><lb ed="R094" n="0072a04"/>趣。此则从前起後，次第循环，别为一经宗趣。随顺 <lb ed="X" n="0704a23"/><lb ed="R094" n="0072a05"/>修习，自然相应。亦可云知所先後，则近道矣。宗趣 <lb ed="X" n="0704a24"/><lb ed="R094" n="0072a06"/>通别竟。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0704b" n="0704b"/> <lb ed="X" n="0704b01"/><lb ed="R094" n="0072a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第七传译纪略</cb:mulu><p xml:id="pX10p0704b0101">第七、传译纪略者，谓自西而东，传来必致命委身；翻 <lb ed="X" n="0704b02"/><lb ed="R094" n="0072a08"/>梵成华，译人皆乘愿受嘱。况兹真诠，迥异馀诰。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0704b03"/><lb ed="R094" n="0072a09"/>说必现净土，传译定非常伦。末<name role="" type="person">世亲</name>逢，无任庆跃。 <lb ed="X" n="0704b04"/><lb ed="R094" n="0072a10"/>为兹纪略，昭示来今。谨按开元释教目录云：沙门 <lb ed="X" n="0704b05"/><lb ed="R094" n="0072a11"/><persName>佛陀</persName>多罗，此云觉救，北印土<name role="" type="person">罽宾</name>人也。于东都白 <lb ed="X" n="0704b06"/><lb ed="R094" n="0072a12"/>马寺译，不载年月。续古今译经图记，亦同此说。又 <lb ed="X" n="0704b07"/><lb ed="R094" n="0072a13"/>北都藏海寺道诠法师疏云：羯湿弥罗<note place="inline">翻译名译集云：<name role="" type="person">罽宾</name> <lb ed="X" n="0704b08"/><lb ed="R094" n="0072a14"/>国名，正音羯湿弥罗，此翻贱种。昔<name role="" type="person">末田底迦</name>立五百伽蓝，于此买异国贱人，以充役使。後因生息繁盛，贱 <lb ed="X" n="0704b09"/><lb ed="R094" n="0072a15"/>人自立君长，邻国鄙之，因而名焉。</note>三藏法师<persName>佛陀</persName>多罗，于长寿二 <lb ed="X" n="0704b10"/><lb ed="R094" n="0072a16"/>年龙集癸巳，持梵本至神都<name role="" type="person">白马寺</name>翻译，四月八 <lb ed="X" n="0704b11"/><lb ed="R094" n="0072a17"/>日毕。然释教目录、译经图记，二俱不载年月，而道 <lb ed="X" n="0704b12"/><lb ed="R094" n="0072a18"/>诠特书者，想必有所见。传纪略竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0704b13"/><lb ed="R094" n="0072b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第八註释倡先</cb:mulu><p xml:id="pX10p0704b1301">第八、註释倡先者，依大疏有四家，谓京都<name role="" type="person">报国寺</name>唯 <lb ed="X" n="0704b14"/><lb ed="R094" n="0072b02"/>悫法师、先天寺悟实禅师、<name role="" type="person">荐福寺</name>坚志法师，幷北 <lb ed="X" n="0704b15"/><lb ed="R094" n="0072b03"/>京道诠法师。大疏云：悫邈经文，简而可览；实述理 <lb ed="X" n="0704b16"/><lb ed="R094" n="0072b04"/>性，显而有宗。诠多专于他词，志可利于群俗。然既 <lb ed="X" n="0704b17"/><lb ed="R094" n="0072b05"/>各有所长，均可行世，各接一类之機，普收结缘之 <lb ed="X" n="0704b18"/><lb ed="R094" n="0072b06"/>众。无何，人有政擧，人亡政息，弗获神遇，徒仰嘉名。 <lb ed="X" n="0704b19"/><lb ed="R094" n="0072b07"/>目今盛行海内，独步讲筵者，唯我法界第五祖贤 <lb ed="X" n="0704b20"/><lb ed="R094" n="0072b08"/>宗正三世圭峰大士所出两疏两钞为尤著也。如 <lb ed="X" n="0704b21"/><lb ed="R094" n="0072b09"/>相国裴序赞云：其叙教也圆，其见法也彻，其释義 <lb ed="X" n="0704b22"/><lb ed="R094" n="0072b10"/>也端如析薪，其入观也明若秉烛。其辞也，极于理 <lb ed="X" n="0704b23"/><lb ed="R094" n="0072b11"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0704b2301" n="0704b2301"/><anchor xml:id="beg0704b2301" n="0704b2301"/>已<anchor xml:id="end0704b2301"/>不虚骋；其文也，扶于教而<anchor xml:id="nkr_note_add_0704b2302" n="0704b2302"/><anchor xml:id="beg0704b2302" n="0704b2302"/>已<anchor xml:id="end0704b2302"/>不苟饰。不以其 <lb ed="X" n="0704b24"/><lb ed="R094" n="0072b12"/>所长病人，故无排斥之说；不以其未至盖人，故无 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0704c" n="0704c"/> <lb ed="X" n="0704c01"/><lb ed="R094" n="0072b13"/>胸臆之论。乃至云：後世虽有作者，不能过矣。然向 <lb ed="X" n="0704c02"/><lb ed="R094" n="0072b14"/>以狮絃既奏，群音绝向，所以此经自圭峰而後，註 <lb ed="X" n="0704c03"/><lb ed="R094" n="0072b15"/>者希焉。近因长夏无事，检阅方册藏经，与大疏同 <lb ed="X" n="0704c04"/><lb ed="R094" n="0072b16"/>函者，圆觉之註释有三：一日直解，憨山大师註也。 <lb ed="X" n="0704c05"/><lb ed="R094" n="0072b17"/>师深通禅理，而尤精于教乘。尝以圆觉为最勝法 <lb ed="X" n="0704c06"/><lb ed="R094" n="0072b18"/>门，统摄无边教海，赅罗法界圆宗，彻一心之源，历 <lb ed="X" n="0704c07"/><lb ed="R094" n="0073a01"/>三观之旨，偏正互换，单复圆修，搜穷妄宰，披剥禅 <lb ed="X" n="0704c08"/><lb ed="R094" n="0073a02"/>病。圭峰师扶教竖宗，为疏为钞。修学人厌繁苦略， <lb ed="X" n="0704c09"/><lb ed="R094" n="0073a03"/>难解难通。大师于禅馀展玩，深有慨焉。自称祖疏 <lb ed="X" n="0704c10"/><lb ed="R094" n="0073a04"/>義而径释经文，目曰直解。若为结法缘而暂一随 <lb ed="X" n="0704c11"/><lb ed="R094" n="0073a05"/>喜，殊觉畅明。二曰句释，正白罗峰大师註也。师为 <lb ed="X" n="0704c12"/><lb ed="R094" n="0073a06"/>博山嗣孙，开法于岭南曰新山，亦一时洞宗之丁 <lb ed="X" n="0704c13"/><lb ed="R094" n="0073a07"/>丁者矣。法语行世者若干，而圆觉经註乃最後绝 <lb ed="X" n="0704c14"/><lb ed="R094" n="0073a08"/>笔也。应华王居士序，谓其以大悲愿力，遊<persName>如来</persName>大 <lb ed="X" n="0704c15"/><lb ed="R094" n="0073a09"/>圆觉海，普令开示悟入，打翻圭峰窠臼，阐扬洞上 <lb ed="X" n="0704c16"/><lb ed="R094" n="0073a10"/>宗风。绎此数语，则大师註释此经之本意，<anchor xml:id="nkr_note_add_0704c1601" n="0704c1601"/><anchor xml:id="beg0704c1601" n="0704c1601"/>已<anchor xml:id="end0704c1601"/>略见 <lb ed="X" n="0704c17"/><lb ed="R094" n="0073a11"/>其槪矣。三曰要解，勤息寂正师註也。师不知何如 <lb ed="X" n="0704c18"/><lb ed="R094" n="0073a12"/>人，寂其派，正其名也。勤息者，乃沙门之花言，義取 <lb ed="X" n="0704c19"/><lb ed="R094" n="0073a13"/>乎勤修戒定慧，息灭贪嗔痴也。既不用五重玄義， <lb ed="X" n="0704c20"/><lb ed="R094" n="0073a14"/>又不假十门通经，知师非台贤两宗。其所住寺，既 <lb ed="X" n="0704c21"/><lb ed="R094" n="0073a15"/>名通律，或者为南山宗耳。至观其首叙经義，随章 <lb ed="X" n="0704c22"/><lb ed="R094" n="0073a16"/>颇得其次。又玩其正释经文，逐句略辩其神。利便 <lb ed="X" n="0704c23"/><lb ed="R094" n="0073a17"/>初心，应名略解。或冀其一言之下，心地开通，则略 <lb ed="X" n="0704c24"/><lb ed="R094" n="0073a18"/>即成要。师意果如是乎？然此<anchor xml:id="nkr_note_add_0704c2401" n="0704c2401"/><anchor xml:id="beg0704c2401" n="0704c2401"/>已<anchor xml:id="end0704c2401"/>上三师，既立言在 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0705a" n="0705a"/> <lb ed="X" n="0705a01"/><lb ed="R094" n="0073b01"/>先，宜皆为我师。谓善者从之，不善者易之。所以随 <lb ed="X" n="0705a02"/><lb ed="R094" n="0073b02"/>门续录者，正为此耳。註释倡先竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0705a03"/><lb ed="R094" n="0073b03"/> <lb ed="X" n="0705a04"/><lb ed="R094" n="0073b04"/><p xml:id="pX10p0705a0401">圆觉经析義疏悬示<note place="inline">终</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0705a05"/> <lb ed="X" n="0705a06"/> <lb ed="X" n="0705a07"/> <lb ed="X" n="0705a08"/> <lb ed="X" n="0705a09"/> <lb ed="X" n="0705a10"/> <lb ed="X" n="0705a11"/> <lb ed="X" n="0705a12"/> <lb ed="X" n="0705a13"/> <lb ed="X" n="0705a14"/> <lb ed="X" n="0705a15"/> <lb ed="X" n="0705a16"/> <lb ed="X" n="0705a17"/> <lb ed="X" n="0705a18"/> <lb ed="X" n="0705a19"/> <lb ed="X" n="0705a20"/> <lb ed="X" n="0705a21"/> <lb ed="X" n="0705a22"/> <lb ed="X" n="0705a23"/> <lb ed="X" n="0705a24"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0705b" n="0705b"/> <lb ed="X" n="0705b01"/> <lb ed="X" n="0705b02"/> <lb ed="X" n="0705b03"/> <lb ed="X" n="0705b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">圆觉经析義疏</cb:mulu> <lb ed="X" n="0705b05"/><cb:docNumber>No. 263</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0705b06"/><lb ed="R094" n="0074a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>圆觉经析義疏卷第一</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0705b07"/> <lb ed="X" n="0705b08"/><lb ed="R094" n="0074a02"/><byline cb:type="author">贤宗後学 通理 述</byline> <lb ed="X" n="0705b09"/><lb ed="R094" n="0074a03"/><byline cb:type="other">嗣法门人 心兴 较订</byline> <lb ed="X" n="0705b10"/><lb ed="R094" n="0074a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第九总释名题</cb:mulu><p xml:id="pX10p0705b1001">△第九、总释名题者，谓名者实之宾，题者经之纲。 <lb ed="X" n="0705b11"/><lb ed="R094" n="0074a05"/>一经大義，摄在名题，故云总释。谓总释一经大義 <lb ed="X" n="0705b12"/><lb ed="R094" n="0074a06"/>于名题中也。于中分四：一、略释五名，二、详释现题， <lb ed="X" n="0705b13"/><lb ed="R094" n="0074a07"/>三、附辩古法，四、後释卷次初。</p><p xml:id="pX10p0705b1312" cb:place="inline">按经中<persName>佛</persName>自所说， <lb ed="X" n="0705b14"/><lb ed="R094" n="0074a08"/>有五种题名：一曰大方廣圆觉陀罗尼，<note place="inline">此以法義为名，谓圆觉是 <lb ed="X" n="0705b15"/><lb ed="R094" n="0074a09"/>法，大方廣是義。陀罗尼是梵语，此云总持，谓圆觉一法，能总一切大方廣三義，能持无量義，故总以陀 <lb ed="X" n="0705b16"/><lb ed="R094" n="0074a10"/>罗尼名之。</note>二曰修多罗了義，<note place="inline">此以勝慧为名，修多罗乃诸经通名，权渐之经，名不 <lb ed="X" n="0705b17"/><lb ed="R094" n="0074a11"/>了義，圆顿之经，名为了義，依之修习，能成廣大甚深智慧，故是以勝慧为名也。</note>三曰秘密 <lb ed="X" n="0705b18"/><lb ed="R094" n="0074a12"/>王三昧，<note place="inline">此以勝定为名，三昧乃诸定总名，权小所修，不称秘密，以可测故，亦不称王，不自在 <lb ed="X" n="0705b19"/><lb ed="R094" n="0074a13"/>故，诸<persName>佛</persName>菩萨所住，乃称秘密与王，依之修习，乃得自在神用，权教小乘所不能测，故是以勝定为名也。</note> <lb ed="X" n="0705b20"/><lb ed="R094" n="0074a14"/>四曰<persName>如来</persName>决定境界，<note place="inline">此以圆果为名，谓<persName>如来</persName>是<anchor xml:id="nkr_note_add_0705b2001" n="0705b2001"/><anchor xml:id="beg0705b2001" n="0705b2001"/>已<anchor xml:id="end0705b2001"/>成之<persName>佛</persName>果，凡是有心，决定当 <lb ed="X" n="0705b21"/><lb ed="R094" n="0074a15"/>得，所谓果彻因源是也。</note>五曰<persName>如来</persName>藏自性差别。<note place="inline">此以圆因为名，<persName>如来</persName>藏自 <lb ed="X" n="0705b22"/><lb ed="R094" n="0074a16"/>性，是未成之<persName>佛</persName>因，贤圣等妙，皆自性之差别，所谓因赅果海是也。</note>大疏云：事周理 <lb ed="X" n="0705b23"/><lb ed="R094" n="0074a17"/>尽，须建五名，<note place="inline">为令行人依真法義，成勝定慧，修证圆因果也。</note>取要标题，且 <lb ed="X" n="0705b24"/><lb ed="R094" n="0074a18"/>存两号。<note place="inline">讲演时名繁难称，故标题唯取要者，且存而号者，一名大方廣圆觉，二名修多罗了 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0705c" n="0705c"/> <lb ed="X" n="0705c01"/><lb ed="R094" n="0074b01"/>義，合此二名，共为一题，略去陀罗尼三字，後三名亦皆不取，以三昧因果，皆以法義勝慧，百得建立，故唯 <lb ed="X" n="0705c02"/><lb ed="R094" n="0074b02"/>以二名为要也。</note>略释五名竟。</p><p xml:id="pX10p0705c0212" cb:place="inline">△二、详释现题二：一、释所诠 <lb ed="X" n="0705c03"/><lb ed="R094" n="0074b03"/>法義，二、释能诠名目。初。</p> <lb ed="X" n="0705c04"/><lb ed="R094" n="0074b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0705c0401">大方廣圆觉修多罗了義经卷上。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0705c05"/><lb ed="R094" n="0074b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0705c0501">大疏云：凡欲解了義经论，先须明释法義。依法解 <lb ed="X" n="0705c06"/><lb ed="R094" n="0074b06"/>義，義即分明。以義照法，法即显著。故论中<note place="inline">起信论中</note>欲 <lb ed="X" n="0705c07"/><lb ed="R094" n="0074b07"/>显大乘深隐性相道理，先开此二。如论云：摩诃衍 <lb ed="X" n="0705c08"/><lb ed="R094" n="0074b08"/>者，略有二种：一者法，二者義。法指一心，義开三大。 <lb ed="X" n="0705c09"/><lb ed="R094" n="0074b09"/>今此中五字，圆觉二字正是其法。以圆觉在缠，即 <lb ed="X" n="0705c10"/><lb ed="R094" n="0074b10"/>是<persName>如来</persName>藏性。故论云：所言法者，即众生心。为欲众 <lb ed="X" n="0705c11"/><lb ed="R094" n="0074b11"/>生发其大乘信根，故目此圆觉在缠为众生心也。 <lb ed="X" n="0705c12"/><lb ed="R094" n="0074b12"/>大、方、廣三字，即名为義。以如次即是体、相、用三大 <lb ed="X" n="0705c13"/><lb ed="R094" n="0074b13"/>義。故大疏云：大者，当体得名，常遍为義。当体者，当 <lb ed="X" n="0705c14"/><lb ed="R094" n="0074b14"/>圆觉之全体，无边涯，绝分量，强名为大。拣非法相 <lb ed="X" n="0705c15"/><lb ed="R094" n="0074b15"/>宗中对小言大之大。以对小言大，则大有分限，非 <lb ed="X" n="0705c16"/><lb ed="R094" n="0074b16"/>真大故。常遍为義者，常则竖通三世，遍则横该十 <lb ed="X" n="0705c17"/><lb ed="R094" n="0074b17"/>方。竖通三世者，过去无始，未来无终，无有一法能 <lb ed="X" n="0705c18"/><lb ed="R094" n="0074b18"/>先後之。唯此能先後于诸法，故名为大。如涅槃云： <lb ed="X" n="0705c19"/><lb ed="R094" n="0075a01"/>所言大者，名之为常。横该十方者，外则能包，内则 <lb ed="X" n="0705c20"/><lb ed="R094" n="0075a02"/>能遍，无有一法能包遍之。唯此能包遍于诸法，故 <lb ed="X" n="0705c21"/><lb ed="R094" n="0075a03"/>名为大。如涅槃云：所言大者，其性廣博，犹如虚空。 <lb ed="X" n="0705c22"/><lb ed="R094" n="0075a04"/>方者，就法得名<note place="inline">以方者，法也</note>，轨持为義。轨则轨生物解， <lb ed="X" n="0705c23"/><lb ed="R094" n="0075a05"/>持则任持自性。轨生物解者，如众生悟入圆觉，虽 <lb ed="X" n="0705c24"/><lb ed="R094" n="0075a06"/>因善友开示，然其智解从觉性生。如水土之润生 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0706a" n="0706a"/> <lb ed="X" n="0706a01"/><lb ed="R094" n="0075a07"/>穀芽等，芽从种生，不从水土。故知悟入圆觉，还依 <lb ed="X" n="0706a02"/><lb ed="R094" n="0075a08"/>圆觉为方以轨之。任持自性者，以一切众生皆具 <lb ed="X" n="0706a03"/><lb ed="R094" n="0075a09"/>本觉，虽流浪六道，而此觉性不曾失灭。设能依此 <lb ed="X" n="0706a04"/><lb ed="R094" n="0075a10"/>修证，则一切勝因妙果皆从此出。如文殊章<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0706a05"/><lb ed="R094" n="0075a11"/>答文殊云：有大陀罗尼名为圆觉，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0706001" n="0706001"/>淸出一切淸净 <lb ed="X" n="0706a06"/><lb ed="R094" n="0075a12"/>真如、菩提、涅槃及波罗蜜，教授菩萨。是知修证圆 <lb ed="X" n="0706a07"/><lb ed="R094" n="0075a13"/>觉，还依圆觉为方以持之。廣者，从用得名<note place="inline">大用繁兴，即是 <lb ed="X" n="0706a08"/><lb ed="R094" n="0075a14"/>廣也</note>，多博为義。多则此圆觉性本有过尘沙之妙用， <lb ed="X" n="0706a09"/><lb ed="R094" n="0075a15"/>潜兴密应，无有休息，无有穷尽。此则以多名廣，如 <lb ed="X" n="0706a10"/><lb ed="R094" n="0075a16"/>世间凡数之多者，即名为廣。博则此无尽用一一 <lb ed="X" n="0706a11"/><lb ed="R094" n="0075a17"/>同于觉性，无有边际，无有分限。如普眼章<persName>世尊</persName>答 <lb ed="X" n="0706a12"/><lb ed="R094" n="0075a18"/>普眼云：觉性遍满，圆无际故，当知六根遍满法界。 <lb ed="X" n="0706a13"/><lb ed="R094" n="0075b01"/>根遍满故，当知六尘遍满法界。尘遍满故，当知四 <lb ed="X" n="0706a14"/><lb ed="R094" n="0075b02"/>大遍满法界。如是乃至八万四千陀罗尼门遍满 <lb ed="X" n="0706a15"/><lb ed="R094" n="0075b03"/>法界。此则以博名廣，如世间凡量之博者，亦名为 <lb ed="X" n="0706a16"/><lb ed="R094" n="0075b04"/>廣。圆觉二字，直指其法。言上来所称大方廣者，毕 <lb ed="X" n="0706a17"/><lb ed="R094" n="0075b05"/>竟是甚么法耶？故直指圆觉示之，意显即是圆觉 <lb ed="X" n="0706a18"/><lb ed="R094" n="0075b06"/>性故。若释其義者，满足周备曰圆，显此外更无一 <lb ed="X" n="0706a19"/><lb ed="R094" n="0075b07"/>法故。虚明灵照曰觉，显此中不存一念故。又具足 <lb ed="X" n="0706a20"/><lb ed="R094" n="0075b08"/>大方廣義，该尽世出世法，故名为圆。备历本如，究 <lb ed="X" n="0706a21"/><lb ed="R094" n="0075b09"/>竟照彻凡非凡位，故名为觉。裴相国序云：统众德 <lb ed="X" n="0706a22"/><lb ed="R094" n="0075b10"/>而大备，烁群昏而独照，故曰圆觉。此之谓也。</p><p xml:id="pX10p0706a2218" cb:place="inline">△次 <lb ed="X" n="0706a23"/><lb ed="R094" n="0075b11"/>释能诠名目。修多罗三字，是诸经通名。了義经三 <lb ed="X" n="0706a24"/><lb ed="R094" n="0075b12"/>字，是当经别目。总别合称，意显此经乃诸经中了 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0706b" n="0706b"/> <lb ed="X" n="0706b01"/><lb ed="R094" n="0075b13"/>義经也。修多罗，华梵名義，<anchor xml:id="nkr_note_add_0706b0101" n="0706b0101"/><anchor xml:id="beg0706b0101" n="0706b0101"/>已<anchor xml:id="end0706b0101"/>于藏乘分摄中释。了 <lb ed="X" n="0706b02"/><lb ed="R094" n="0075b14"/>義者，抉择究竟显了之说，非覆相密意含隐之谈。 <lb ed="X" n="0706b03"/><lb ed="R094" n="0075b15"/>顺宗皇帝问：诸经中何者了義？何者不了義？淸凉 <lb ed="X" n="0706b04"/><lb ed="R094" n="0075b16"/>答云：<persName>佛</persName>一代教，若约本为一事，八万度门，莫非了 <lb ed="X" n="0706b05"/><lb ed="R094" n="0075b17"/>義。若圆器受法，无法不圆，得之由人，亦皆了義。此 <lb ed="X" n="0706b06"/><lb ed="R094" n="0075b18"/>二不足拣别。今约开方便门，示真实相，有了不了。 <lb ed="X" n="0706b07"/><lb ed="R094" n="0076a01"/>故净名、涅槃、宝积等经，皆云依了義经，不依不了 <lb ed="X" n="0706b08"/><lb ed="R094" n="0076a02"/>義经。言不了義者，谓小乘教。了義经者，谓大乘教。 <lb ed="X" n="0706b09"/><lb ed="R094" n="0076a03"/>又大乘教，复有了不了。谓有大乘，虽六度悲智兼 <lb ed="X" n="0706b10"/><lb ed="R094" n="0076a04"/>修，而定说三乘不一，亦非了義。若有会归一极，以 <lb ed="X" n="0706b11"/><lb ed="R094" n="0076a05"/>玄炉陶于群像，智海总乎万流，无二无三，无不成 <lb ed="X" n="0706b12"/><lb ed="R094" n="0076a06"/><persName>佛</persName>中道理，观不共二乘，方为了義。又大宝积经，<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0706b13"/><lb ed="R094" n="0076a07"/>告舍利弗，若诸经中，宣说世俗，名不了義，宣说勝 <lb ed="X" n="0706b14"/><lb ed="R094" n="0076a08"/>義，名为了義。若诸经中，宣说作业烦恼，名不了義， <lb ed="X" n="0706b15"/><lb ed="R094" n="0076a09"/>宣说烦恼业尽，名为了義。若诸经中，宣说厌離生 <lb ed="X" n="0706b16"/><lb ed="R094" n="0076a10"/>死，趣求涅槃，名不了義，宣说生死涅槃无二无别， <lb ed="X" n="0706b17"/><lb ed="R094" n="0076a11"/>名为了義。若诸经中，宣说种种文句差别，名不了 <lb ed="X" n="0706b18"/><lb ed="R094" n="0076a12"/>義，宣说甚深难见难觉，名为了義。此等乃祖<persName>佛</persName>料 <lb ed="X" n="0706b19"/><lb ed="R094" n="0076a13"/>拣，固应无惑，细研本经语意，知非不了義教，故题 <lb ed="X" n="0706b20"/><lb ed="R094" n="0076a14"/>中特标为了義经也。<note place="inline">问，修多罗与经字，但华梵文异，今双置题目，岂非繁重。答， <lb ed="X" n="0706b21"/><lb ed="R094" n="0076a15"/>梵文总指诸部，华文别目当经，封总彰别，不唯非是繁重，且显当经了義，独勝于诸修多罗耳。</note>详 <lb ed="X" n="0706b22"/><lb ed="R094" n="0076a16"/>释现题竟。</p><p xml:id="pX10p0706b2205" cb:place="inline">△三、附辩古法二：一、立题法。谓诸经题 <lb ed="X" n="0706b23"/><lb ed="R094" n="0076a17"/>目，或<persName>佛</persName>说时，便自立名，如妙法莲花经等。或<persName>佛</persName>灭 <lb ed="X" n="0706b24"/><lb ed="R094" n="0076a18"/>後，结集者立，如<persName>佛</persName>说阿弥陀经等。今经是<persName>佛</persName>自立， <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0706c" n="0706c"/> <lb ed="X" n="0706c01"/><lb ed="R094" n="0076b01"/>结集裁成，如前略释五名中说。又人、法、喩三，单复 <lb ed="X" n="0706c02"/><lb ed="R094" n="0076b02"/>具足，例有七种：一、单人，如净名。二、单法，如涅槃。三、 <lb ed="X" n="0706c03"/><lb ed="R094" n="0076b03"/>单喩，如宝积。四、法喩，复如妙法莲花。五、人法，复如 <lb ed="X" n="0706c04"/><lb ed="R094" n="0076b04"/>勝天王般若。六、人喩，复如<persName>佛</persName>说梵网。七、具足三，如 <lb ed="X" n="0706c05"/><lb ed="R094" n="0076b05"/>大方廣<persName>佛</persName>花严。今经若通论五题，则例同花严。若 <lb ed="X" n="0706c06"/><lb ed="R094" n="0076b06"/>唯就现题，则立准涅槃。</p><p xml:id="pX10p0706c0610" cb:place="inline">△二、释题。法谓古释有二： <lb ed="X" n="0706c07"/><lb ed="R094" n="0076b07"/>一、作对释，二、離合释。今作对有三：一、圆觉是法，大 <lb ed="X" n="0706c08"/><lb ed="R094" n="0076b08"/>方廣是義，为法義对。二、经字是能诠教，属事；大方 <lb ed="X" n="0706c09"/><lb ed="R094" n="0076b09"/>廣等是所诠法，属理，为理事对，亦教理对。三、修多 <lb ed="X" n="0706c10"/><lb ed="R094" n="0076b10"/>罗乃诸经通名，了義经为当经别目，为通别对。離 <lb ed="X" n="0706c11"/><lb ed="R094" n="0076b11"/>合亦三：一、大字是体，能具相用得勝之義。方字是 <lb ed="X" n="0706c12"/><lb ed="R094" n="0076b12"/>相，廣字是用，为体所具得劣之義。方廣上加之字， <lb ed="X" n="0706c13"/><lb ed="R094" n="0076b13"/>依主释也。二、了義是用，经字是体。经上加即字，体 <lb ed="X" n="0706c14"/><lb ed="R094" n="0076b14"/>持业，用持业释也。三、大方廣、圆觉，是修多罗藏中 <lb ed="X" n="0706c15"/><lb ed="R094" n="0076b15"/>之了義说，故称为经。居近邻，强邻近释也。此与上 <lb ed="X" n="0706c16"/><lb ed="R094" n="0076b16"/>科，盖为不废古式，略备参考。馀或可通，避繁不悉。 <lb ed="X" n="0706c17"/><lb ed="R094" n="0076b17"/>附辩古法竟。</p><p xml:id="pX10p0706c1706" cb:place="inline">△四、後释卷次。卷者，对舒而言，谓舒 <lb ed="X" n="0706c18"/><lb ed="R094" n="0076b18"/>之以便诵持，卷之以便供奉也。又古经书多以轴 <lb ed="X" n="0706c19"/><lb ed="R094" n="0077a01"/>为卷，今易制，未译其名耳。上者，下之对也。此经文 <lb ed="X" n="0706c20"/><lb ed="R094" n="0077a02"/>有两卷，数配两仪，故以上下分之，此卷居上也。<note place="inline">按诸 <lb ed="X" n="0706c21"/><lb ed="R094" n="0077a03"/>经此下多出译人，註疏家皆详细释之。今此经译人事籍无可考稽，<anchor xml:id="nkr_note_add_0706c2101" n="0706c2101"/><anchor xml:id="beg0706c2101" n="0706c2101"/>已<anchor xml:id="end0706c2101"/>略见于第七门中。</note>总释 <lb ed="X" n="0706c22"/><lb ed="R094" n="0077a04"/>名题竟。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0706c23"/><lb ed="R094" n="0077a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第十别解文義</cb:mulu><p xml:id="pX10p0706c2301">△十、别解文義分三：一、叙分，二、正宗分，三、流通分。 <lb ed="X" n="0706c24"/><lb ed="R094" n="0077a06"/><note place="inline">此三分者，始于道安，证于亲光。盖以经无豐约，皆具乎此。依此科经，如首身足，各有分齐，不相紊乱。故称 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0707a" n="0707a"/> <lb ed="X" n="0707a01"/><lb ed="R094" n="0077a07"/>弥天高判，今古通遵，乃诸经科判之所由始也。</note>此且通标三分，下乃别依 <lb ed="X" n="0707a02"/><lb ed="R094" n="0077a08"/>分释。</p><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">叙分</cb:mulu><p xml:id="pX10p0707a0203" cb:place="inline">初、叙分<note place="inline">叙一经之来源，述说法之由致</note>二：一、结集证信叙， <lb ed="X" n="0707a03"/><lb ed="R094" n="0077a09"/>二、问答发起叙。初。</p><p xml:id="pX10p0707a0308" cb:place="inline"><note place="inline">具六，谓信、闻、时、主、处、众也。关一，则大教不兴，故古德判为六种 <lb ed="X" n="0707a04"/><lb ed="R094" n="0077a10"/>成就。云证信者，以主、伴、依、正、能、所分明，证是<persName>佛</persName>说，令人生信，故亦名通叙。六种成就，诸经通有，故亦名经 <lb ed="X" n="0707a05"/><lb ed="R094" n="0077a11"/>後叙。以是说经之後，结集建立故。结集建立，有意有因。建立之因者，按龙勝论云：<persName>佛</persName>将入灭时，阿难悲哀。 <lb ed="X" n="0707a06"/><lb ed="R094" n="0077a12"/>阿尼楼豆谓言：汝是持<persName>佛</persName>法人，当咨问後事。难〔<anchor xml:id="nkr_note_orig_0707001" n="0707001"/>巳〕云何後事。豆言：汝问<persName>佛</persName>灭度後，我等以谁为师？依何而 <lb ed="X" n="0707a07"/><lb ed="R094" n="0077a13"/>住？恶性比丘云何调伏？结集法藏经初当置何语？阿难承教，一一咨问。<persName>佛</persName>依问而答：我灭度後，汝等以戒 <lb ed="X" n="0707a08"/><lb ed="R094" n="0077a14"/>为师，依四念处住。恶性比丘默而摈之。一切经初当置如是我闻等语。由是凡属<persName>佛</persName>经，皆置此语。无此语 <lb ed="X" n="0707a09"/><lb ed="R094" n="0077a15"/>者，悉属伪造。建立之意有三：一、断疑。准智度论，<persName>佛</persName>灭度後，众请阿难登座，结集法藏，感身相好同<persName>佛</persName>。众起 <lb ed="X" n="0707a10"/><lb ed="R094" n="0077a16"/>三疑：一疑<persName>世尊</persName>重起，二疑他方<persName>佛</persName>来，三疑阿难成<persName>佛</persName>。一唱此语，知是结集法藏，三疑顿断。二、息诤。以阿难 <lb ed="X" n="0707a11"/><lb ed="R094" n="0077a17"/>与众德业颇齐，若不推尊从<persName>佛</persName>，恐与诤论。一唱此语，显是授受有源，群诤自息。三、异邪。以西域外道经初 <lb ed="X" n="0707a12"/><lb ed="R094" n="0077a18"/>置阿忧二字。阿翻为无，忧翻为有。意显诸法虽多，不出有无断常之见，大抵如是。今置此语，明是出世正 <lb ed="X" n="0707a13"/><lb ed="R094" n="0077b01"/>法，拣异邪经。</note>分三：一、标信与闻，二、时主及处，三、法众同 <lb ed="X" n="0707a14"/><lb ed="R094" n="0077b02"/>会。初</p> <lb ed="X" n="0707a15"/><lb ed="R094" n="0077b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0707a1501">如是我闻：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0707a16"/><lb ed="R094" n="0077b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0707a1601">如是者，信成就也。为顺此意解，作信顺之词。以信 <lb ed="X" n="0707a17"/><lb ed="R094" n="0077b05"/>则言如是，不信则言不如是。故花严云：信为道元 <lb ed="X" n="0707a18"/><lb ed="R094" n="0077b06"/>功德母，长养一切诸善法。故首标之。又如是者，许 <lb ed="X" n="0707a19"/><lb ed="R094" n="0077b07"/>可之词。<persName>佛</persName>地论云：结集时，诸菩萨咸共请言：如汝 <lb ed="X" n="0707a20"/><lb ed="R094" n="0077b08"/>所闻，当如是说。传法菩萨便许可言：如是当说，如 <lb ed="X" n="0707a21"/><lb ed="R094" n="0077b09"/>我所闻<note place="inline">云云</note>。又如是者，指法之词。有能指、所指之 <lb ed="X" n="0707a22"/><lb ed="R094" n="0077b10"/>别。能指即结集之人，所指即结集之法。结集之人 <lb ed="X" n="0707a23"/><lb ed="R094" n="0077b11"/>有二：如纂灵记云：摩诃衍藏，是<name role="" type="person">文殊师利</name>与阿难 <lb ed="X" n="0707a24"/><lb ed="R094" n="0077b12"/>海，在<name role="" type="person">铁围山</name>间结集。所指之法，有事有理。事则能 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0707b" n="0707b"/> <lb ed="X" n="0707b01"/><lb ed="R094" n="0077b13"/>诠虚文，从此以後，直至欢喜奉行，皆如是之事。理 <lb ed="X" n="0707b02"/><lb ed="R094" n="0077b14"/>则所诠实義，经云：无上法王，有大陀罗尼门，名为 <lb ed="X" n="0707b03"/><lb ed="R094" n="0077b15"/>圆觉。又云：依愿修行，渐断诸障，障尽愿满，便登解 <lb ed="X" n="0707b04"/><lb ed="R094" n="0077b16"/>脱淸净法殿等，皆如是之理。若事若理，总属此法， <lb ed="X" n="0707b05"/><lb ed="R094" n="0077b17"/>故不别指，直言如是。若连下释之，是结集者对众 <lb ed="X" n="0707b06"/><lb ed="R094" n="0077b18"/>标唱之语。盖谓如是之法，我从<persName>佛</persName>闻也。我闻者，闻 <lb ed="X" n="0707b07"/><lb ed="R094" n="0078a01"/>成就。谓成就虽在信顺，临期实赖音闻。不有音闻， <lb ed="X" n="0707b08"/><lb ed="R094" n="0078a02"/>教体何立？故楞严云：此方真教体，淸净在音闻。释 <lb ed="X" n="0707b09"/><lb ed="R094" n="0078a03"/>義则拣别宾主曰我，声来达耳曰闻。合论则是结 <lb ed="X" n="0707b10"/><lb ed="R094" n="0078a04"/>集者自谓耳提面命，亲从<persName>佛</persName>闻，拣非私淑读古者 <lb ed="X" n="0707b11"/><lb ed="R094" n="0078a05"/>比也。又从凡至圣，说有四我：一、凡夫遍计我，二、外 <lb ed="X" n="0707b12"/><lb ed="R094" n="0078a06"/>道宗计我，三、诸圣假立我，四、法身真实我。今就文 <lb ed="X" n="0707b13"/><lb ed="R094" n="0078a07"/>殊与阿难海，应属後二，以无遍计及邪计故。闻谓 <lb ed="X" n="0707b14"/><lb ed="R094" n="0078a08"/>耳根发识，声在可闻处，作心欲闻，即便得闻。今不 <lb ed="X" n="0707b15"/><lb ed="R094" n="0078a09"/>云耳闻及识闻等，但云我闻者，废别从总，易明了 <lb ed="X" n="0707b16"/><lb ed="R094" n="0078a10"/>故。若按空生宴坐，帝释散花，则闻既无闻，我何有 <lb ed="X" n="0707b17"/><lb ed="R094" n="0078a11"/>我？无我无闻，乃一乘顿教之真我真闻也。标信与 <lb ed="X" n="0707b18"/><lb ed="R094" n="0078a12"/>闻竟。</p><p xml:id="pX10p0707b1803" cb:place="inline">△二、时主及处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0707b19"/><lb ed="R094" n="0078a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0707b1901">一时<persName>婆伽婆</persName>入于神通<note place="inline">至</note>于不二境现诸净土。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0707b20"/><lb ed="R094" n="0078a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0707b2001">一时者，时成就也。谓临期虽在音闻，说听全凭佳 <lb ed="X" n="0707b21"/><lb ed="R094" n="0078a15"/>会。不有佳会，大法难弘。故古德云：世事合会，尙待 <lb ed="X" n="0707b22"/><lb ed="R094" n="0078a16"/>昌期。大法弘宣，岂违佳运。释義则一者，始终究竟 <lb ed="X" n="0707b23"/><lb ed="R094" n="0078a17"/>之谓。时者，迁流转变之義。合论则说无异座，听无 <lb ed="X" n="0707b24"/><lb ed="R094" n="0078a18"/>异席。说听事毕，一期究竟，名为一时。又时乃不相 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0707c" n="0707c"/> <lb ed="X" n="0707c01"/><lb ed="R094" n="0078b01"/>应法，或否或泰，俱以时称。今云一者，拣非否也。以 <lb ed="X" n="0707c02"/><lb ed="R094" n="0078b02"/>否则不能究竟，不得称一故。不云年月日者，以如 <lb ed="X" n="0707c03"/><lb ed="R094" n="0078b03"/>来说法，通乎上下<note place="inline">谓天上人间也</note>。灭後结集，达于遐迩。年 <lb ed="X" n="0707c04"/><lb ed="R094" n="0078b04"/>月日纪，难以对同。故总以一时该之。若依当经所 <lb ed="X" n="0707c05"/><lb ed="R094" n="0078b05"/>宗，则是心境泯理，智融凡圣。如本始会，此诸二法， <lb ed="X" n="0707c06"/><lb ed="R094" n="0078b06"/>皆一之时也。<persName>婆伽婆</persName>者，主成就。谓说听虽期良时， <lb ed="X" n="0707c07"/><lb ed="R094" n="0078b07"/>御众必推教主。不有教主，群機何归。然诸经教主， <lb ed="X" n="0707c08"/><lb ed="R094" n="0078b08"/>多用<persName>佛</persName>字，乃梵语之略具。云<persName>佛陀</persName>耶，此翻觉者。谓 <lb ed="X" n="0707c09"/><lb ed="R094" n="0078b09"/>自觉觉他，觉圆满故。是十种通号之一。今云婆伽 <lb ed="X" n="0707c10"/><lb ed="R094" n="0078b10"/>婆者，名具六德，義该十号，显最勝也。名具六德者， <lb ed="X" n="0707c11"/><lb ed="R094" n="0078b11"/>一自在德，谓五住不能染，二死不能繫故。二炽盛 <lb ed="X" n="0707c12"/><lb ed="R094" n="0078b12"/>德，谓身光与智光，降魔制外故。三端严德，谓具相 <lb ed="X" n="0707c13"/><lb ed="R094" n="0078b13"/>及妙好，端正严丽故。四名闻德，谓名闻遍十方，称 <lb ed="X" n="0707c14"/><lb ed="R094" n="0078b14"/>扬无尽故。五吉祥德，谓灭罪消灾障，赐福延寿龄 <lb ed="X" n="0707c15"/><lb ed="R094" n="0078b15"/>故。六尊贵德，谓世间出世间，尊重珍贵故。为具六 <lb ed="X" n="0707c16"/><lb ed="R094" n="0078b16"/>德，故经存梵语。五不翻中，含多義不翻也。義该十 <lb ed="X" n="0707c17"/><lb ed="R094" n="0078b17"/>号者，自在摄二，谓证理自在，则摄<persName>如来</persName>；化他自在， <lb ed="X" n="0707c18"/><lb ed="R094" n="0078b18"/>则摄<persName>应供</persName>。炽盛摄一，谓降魔炽盛，则摄正知；制外 <lb ed="X" n="0707c19"/><lb ed="R094" n="0079a01"/>炽盛，则摄遍知。端严摄一，谓相好端正，则摄行足； <lb ed="X" n="0707c20"/><lb ed="R094" n="0079a02"/>相好严丽，则摄明足。名闻摄二，谓名闻周遍，则摄 <lb ed="X" n="0707c21"/><lb ed="R094" n="0079a03"/>妙往菩提；称扬无尽，则摄达伪通真。吉祥摄一，谓 <lb ed="X" n="0707c22"/><lb ed="R094" n="0079a04"/>到处皆吉，摄<persName>无上士</persName>；转难成祥，摄<persName>调御丈夫</persName>。尊贵 <lb ed="X" n="0707c23"/><lb ed="R094" n="0079a05"/>摄三，谓世间尊贵，摄<persName>天人师</persName>；出<persName>世尊</persName>贵，则摄于<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0707c24"/><lb ed="R094" n="0079a06"/>據此，则三世间主，共相尊贵，则摄<persName>世尊</persName>。良以根钝 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0708a" n="0708a"/> <lb ed="X" n="0708a01"/><lb ed="R094" n="0079a07"/>众生，乐减厌繁。若但言<persName>佛</persName>，则太减，遗九德故。若通 <lb ed="X" n="0708a02"/><lb ed="R094" n="0079a08"/>言十，则太繁，难忆持故。今言<persName>婆伽婆</persName>者，均于繁减， <lb ed="X" n="0708a03"/><lb ed="R094" n="0079a09"/>亦不遗彼繁减。是不唯显其最勝，且忆持亦易耳。 <lb ed="X" n="0708a04"/><lb ed="R094" n="0079a10"/>入于神通，等处成就也。谓御众虽推教主，际会必 <lb ed="X" n="0708a05"/><lb ed="R094" n="0079a11"/>依宏方。为说一乘顿教，故现法界玄境。大光明藏， <lb ed="X" n="0708a06"/><lb ed="R094" n="0079a12"/>即一真法界智也。具一切智，遇缘则兴，故名为藏。 <lb ed="X" n="0708a07"/><lb ed="R094" n="0079a13"/>称法界起，还照法界，故以大光明称之。益以神通 <lb ed="X" n="0708a08"/><lb ed="R094" n="0079a14"/>者，不可思议曰神，无能障碍曰通，意显此智唯证 <lb ed="X" n="0708a09"/><lb ed="R094" n="0079a15"/>乃知难可思议，有缘则应无能障碍故。入之一字 <lb ed="X" n="0708a10"/><lb ed="R094" n="0079a16"/>对下三昧而言，谓智契法界则是入此三昧，入此 <lb ed="X" n="0708a11"/><lb ed="R094" n="0079a17"/>三昧法界之理现前，唯受此理不受馀受，故益以 <lb ed="X" n="0708a12"/><lb ed="R094" n="0079a18"/>正受。若以三身言之，智契法界则是现法性身，依 <lb ed="X" n="0708a13"/><lb ed="R094" n="0079b01"/>法性土身土同为一法界故，一切<persName>如来</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0708a1301" n="0708a1301"/><anchor xml:id="beg0708a1301" n="0708a1301"/>已<anchor xml:id="end0708a1301"/>成<persName>佛</persName>果 <lb ed="X" n="0708a14"/><lb ed="R094" n="0079b02"/>人也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0708a1401" n="0708a1401"/><anchor xml:id="beg0708a1401" n="0708a1401"/>已<anchor xml:id="end0708a1401"/>成<persName>佛</persName>果现自受用身土，故曰光严，以自受 <lb ed="X" n="0708a15"/><lb ed="R094" n="0079b03"/>用身土皆有光明及莊严故。住持者，依法界住为 <lb ed="X" n="0708a16"/><lb ed="R094" n="0079b04"/>法界持，意显一切<persName>如来</persName>所有自受用身土皆依法 <lb ed="X" n="0708a17"/><lb ed="R094" n="0079b05"/>界性为缘起也。众生者，众处受生，以有无明昏浊、 <lb ed="X" n="0708a18"/><lb ed="R094" n="0079b06"/>烦恼杂染不淸净故，当其无明未起、烦恼未生，原 <lb ed="X" n="0708a19"/><lb ed="R094" n="0079b07"/>本自有淸净觉地，即法界是，意显凡诸所有众生 <lb ed="X" n="0708a20"/><lb ed="R094" n="0079b08"/>身土亦依法界性为缘起也。缘起无性，故曰身心 <lb ed="X" n="0708a21"/><lb ed="R094" n="0079b09"/>寂灭，谓生<persName>佛</persName>身心皆归寂灭，寂无形、灭不生故。然 <lb ed="X" n="0708a22"/><lb ed="R094" n="0079b10"/>身心为能依，既<anchor xml:id="nkr_note_add_0708a2201" n="0708a2201"/><anchor xml:id="beg0708a2201" n="0708a2201"/>已<anchor xml:id="end0708a2201"/>寂灭，所依勝劣二土岂有形生？ <lb ed="X" n="0708a23"/><lb ed="R094" n="0079b11"/>是唯有法界平等即是本性实际，包罗万有弥纶 <lb ed="X" n="0708a24"/><lb ed="R094" n="0079b12"/>太虚，故云圆满十方。唯是一法界性本无二体，逢 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0708b" n="0708b"/> <lb ed="X" n="0708b01"/><lb ed="R094" n="0079b13"/>缘变现诸法故能随顺，今当为诸菩萨演斯顿教， <lb ed="X" n="0708b02"/><lb ed="R094" n="0079b14"/>故且于不二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0708001" n="0708001"/>竟现诸净土。據此则他受用身土仍 <lb ed="X" n="0708b03"/><lb ed="R094" n="0079b15"/>依一真法界性为缘起耳。时主及处竟。</p><p xml:id="pX10p0708b0316" cb:place="inline">△三、法众 <lb ed="X" n="0708b04"/><lb ed="R094" n="0079b16"/>同会三：一、擧类标数，二、列上首名，三、与伴同会。初。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0708b05"/><lb ed="R094" n="0079b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0708b0501">与大菩萨摩诃萨十万人俱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0708b06"/><lb ed="R094" n="0079b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0708b0601">初、擧类与者，相与意有所为，为演一乘顿教之法 <lb ed="X" n="0708b07"/><lb ed="R094" n="0080a01"/>故尔。相与大菩萨类，为是一乘顿教機故。菩萨者， <lb ed="X" n="0708b08"/><lb ed="R094" n="0080a02"/>略梵语，具云菩提萨埵。此翻觉有情，有三義：一、约 <lb ed="X" n="0708b09"/><lb ed="R094" n="0080a03"/>自利，谓菩萨是能觉悟之有情，拣凡夫不自觉故； <lb ed="X" n="0708b10"/><lb ed="R094" n="0080a04"/>二、约利他，谓菩萨能觉悟一切有情，拣二乘不觉 <lb ed="X" n="0708b11"/><lb ed="R094" n="0080a05"/>他故；三、约两利，谓菩萨上求<persName>佛</persName>觉、下化有情，显行 <lb ed="X" n="0708b12"/><lb ed="R094" n="0080a06"/>愿兼资、悲智双运故。首言大者，拣权、渐教故。大疏 <lb ed="X" n="0708b13"/><lb ed="R094" n="0080a07"/>云：信大法、解大義、发大心、证大道、行大行、趣大果， <lb ed="X" n="0708b14"/><lb ed="R094" n="0080a08"/>六事俱大，显是实教及顿教故。摩诃萨具足，应云 <lb ed="X" n="0708b15"/><lb ed="R094" n="0080a09"/>摩诃菩提萨埵，摩诃亦翻为大。<note place="inline">问：与上大字何别？答：上是拣权、渐，此 <lb ed="X" n="0708b16"/><lb ed="R094" n="0080a10"/>复拣地前。</note>谓此菩萨又是实教、顿教中之大菩萨，拣非 <lb ed="X" n="0708b17"/><lb ed="R094" n="0080a11"/>地前诸位可比。末四字标数，谓一类相从者，大数 <lb ed="X" n="0708b18"/><lb ed="R094" n="0080a12"/>约有十万同德同心和合集聚，故云俱也。擧类标 <lb ed="X" n="0708b19"/><lb ed="R094" n="0080a13"/>数竟。</p><p xml:id="pX10p0708b1903" cb:place="inline">△二列上首名</p></cb:div> <lb ed="X" n="0708b20"/><lb ed="R094" n="0080a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0708b2001">其名曰<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨<note place="inline">至</note>贤善首菩萨等而为上首。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0708b21"/><lb ed="R094" n="0080a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0708b2101">首句总指其名。文殊下，依次别列。<name role="" type="person">文殊师利</name>者，梵 <lb ed="X" n="0708b22"/><lb ed="R094" n="0080a16"/>音之讹，正云文殊师利，此翻<name role="" type="person">妙吉祥</name>，以初生时有 <lb ed="X" n="0708b23"/><lb ed="R094" n="0080a17"/>祥光满室之兆故。亦翻妙德，谓智德深妙。花严云： <lb ed="X" n="0708b24"/><lb ed="R094" n="0080a18"/>了了见<persName>佛</persName>性，犹如妙德等。道成先劫号龙种尊王， <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0708c" n="0708c"/> <lb ed="X" n="0708c01"/><lb ed="R094" n="0080b01"/>现证北方为摩尼宝积，当来成<persName>佛</persName>名曰普现，影响 <lb ed="X" n="0708c02"/><lb ed="R094" n="0080b02"/>大化示同菩萨。花严表根本智，今经为发起师，一 <lb ed="X" n="0708c03"/><lb ed="R094" n="0080b03"/>乘顿教非智莫解，故首标之。梵语邲轮<g ref="#CB02494">跋</g>陀，此云 <lb ed="X" n="0708c04"/><lb ed="R094" n="0080b04"/>普贤。悲华经云：我誓于秽恶世界行菩萨道使得 <lb ed="X" n="0708c05"/><lb ed="R094" n="0080b05"/>严净，我行要当勝诸菩萨。宝藏<persName>佛</persName>言：以是因缘，今 <lb ed="X" n="0708c06"/><lb ed="R094" n="0080b06"/>改汝字名为普贤。據此则普贤之名应具二義：一 <lb ed="X" n="0708c07"/><lb ed="R094" n="0080b07"/>者秽恶世界使得严净，是普化众生皆令成贤；二 <lb ed="X" n="0708c08"/><lb ed="R094" n="0080b08"/>者我行要当勝诸菩萨，是普超同伦独让我贤。古 <lb ed="X" n="0708c09"/><lb ed="R094" n="0080b09"/>德云：行弥法界德无不遍曰普，随心益物乘时设 <lb ed="X" n="0708c10"/><lb ed="R094" n="0080b10"/>化曰贤。与悲华亦不相违。常见塑画圣像多以文 <lb ed="X" n="0708c11"/><lb ed="R094" n="0080b11"/>殊普贤为对，盖以文殊表智、普贤表行，智行相成 <lb ed="X" n="0708c12"/><lb ed="R094" n="0080b12"/>如目足更资。今经亦尔，故次列之。普眼者，依本经 <lb ed="X" n="0708c13"/><lb ed="R094" n="0080b13"/><persName>佛</persName>答其问，略具二義：一者普见诸法淸净是大智 <lb ed="X" n="0708c14"/><lb ed="R094" n="0080b14"/>普眼，二者普见众生同<persName>佛</persName>是大悲普眼。金刚者，最 <lb ed="X" n="0708c15"/><lb ed="R094" n="0080b15"/>坚最利，一切无能壞，能壞于一切。菩萨之智慧亦 <lb ed="X" n="0708c16"/><lb ed="R094" n="0080b16"/>尔，烦恼不能侵，魔外不能动，能断一切障，能除一 <lb ed="X" n="0708c17"/><lb ed="R094" n="0080b17"/>切碍。故观经中备起三难，乞<persName>世尊</persName>消末世之疑，其 <lb ed="X" n="0708c18"/><lb ed="R094" n="0080b18"/>義可见。智既如此，能含能生无尽功德，故名为藏。 <lb ed="X" n="0708c19"/><lb ed="R094" n="0081a01"/>弥勒，此云慈氏，由过去遇大慈<persName>如来</persName>，得慈心三昧。 <lb ed="X" n="0708c20"/><lb ed="R094" n="0081a02"/>又由在母胎时，其母使有慈心，故以慈氏为姓名。 <lb ed="X" n="0708c21"/><lb ed="R094" n="0081a03"/><name role="" type="person">阿逸多</name>，此云无能勝，谓位居補处，除<persName>佛</persName>无能勝故。 <lb ed="X" n="0708c22"/><lb ed="R094" n="0081a04"/>若依本经，则菩萨深究爱根，荡除细惑，人所不及， <lb ed="X" n="0708c23"/><lb ed="R094" n="0081a05"/>况复能勝哉？淸净慧者，慧用了然，无住无著，一切 <lb ed="X" n="0708c24"/><lb ed="R094" n="0081a06"/>幻化所不能染。故大疏云：若慧不淸净，即落地位， <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0709a" n="0709a"/> <lb ed="X" n="0709a01"/><lb ed="R094" n="0081a07"/>滞因果，乖觉性。菩萨不尔，故以淸净慧为名。威德 <lb ed="X" n="0709a02"/><lb ed="R094" n="0081a08"/>自在者，有威可畏，有德可仰，魔外不能扰，妄惑不 <lb ed="X" n="0709a03"/><lb ed="R094" n="0081a09"/>能侵。依本经，则三观成就，功用猛利，故能尔也。辩 <lb ed="X" n="0709a04"/><lb ed="R094" n="0081a10"/>音者，具无碍辩，能辩一切差别言音。如本经，<persName>佛</persName>说 <lb ed="X" n="0709a05"/><lb ed="R094" n="0081a11"/>二十五种轮观，单复圆修，唯菩萨能辨识，亦唯菩 <lb ed="X" n="0709a06"/><lb ed="R094" n="0081a12"/>萨能宣传故。净诸业障者，断惑证真，身三口四，永 <lb ed="X" n="0709a07"/><lb ed="R094" n="0081a13"/>不生故。依本经，则一切业障，尽依四相而生。菩萨 <lb ed="X" n="0709a08"/><lb ed="R094" n="0081a14"/>致问，<persName>如来</persName>为说，能令一切众生，净诸业障，故仍依 <lb ed="X" n="0709a09"/><lb ed="R094" n="0081a15"/>之名也。普觉者，生死涅槃，犹如昨梦，菩萨能觉，其 <lb ed="X" n="0709a10"/><lb ed="R094" n="0081a16"/>觉可谓普矣。依本经，则我人生寿，能生业障，因枝 <lb ed="X" n="0709a11"/><lb ed="R094" n="0081a17"/>寻本，易得觉了。至于作止任灭，但障禅那，任运而 <lb ed="X" n="0709a12"/><lb ed="R094" n="0081a18"/>兴，觉了成难。菩萨因问而觉，觉斯周普。圆觉者，妄 <lb ed="X" n="0709a13"/><lb ed="R094" n="0081b01"/>尽真极，如望夜月故。依本经，则剋期修证，心不放 <lb ed="X" n="0709a14"/><lb ed="R094" n="0081b02"/>捨，诸障消灭，<persName>佛</persName>境现前，菩萨乃过来人也。贤善首 <lb ed="X" n="0709a15"/><lb ed="R094" n="0081b03"/>者，以善为贤，无过弘法，菩萨能之，故为首也。依本 <lb ed="X" n="0709a16"/><lb ed="R094" n="0081b04"/>经，则流通圣教，端赖此人，故为至贤至善之首。等 <lb ed="X" n="0709a17"/><lb ed="R094" n="0081b05"/>字非等下，乃等上十一位，合十二位，为十万人之 <lb ed="X" n="0709a18"/><lb ed="R094" n="0081b06"/>上首也。列上首名竟。</p><p xml:id="pX10p0709a1809" cb:place="inline">△三、与众同会。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0709a19"/><lb ed="R094" n="0081b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0709a1901">与诸眷属皆入三昧，同住<persName>如来</persName>平等法会。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0709a20"/><lb ed="R094" n="0081b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0709a2001">诸眷属者，除上首外，馀诸所有人也。然上首既有 <lb ed="X" n="0709a21"/><lb ed="R094" n="0081b09"/>十二，若人各一万，眷属合有十二万人，或亦多少 <lb ed="X" n="0709a22"/><lb ed="R094" n="0081b10"/>不定，则上云十万者，亦唯约大数言之。上首护念 <lb ed="X" n="0709a23"/><lb ed="R094" n="0081b11"/>曰眷，摄令从道曰属，是则此之众人，时时为上首 <lb ed="X" n="0709a24"/><lb ed="R094" n="0081b12"/>护念，摄令从道，当此圆觉妙场，故相与而来也。皆 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0709b" n="0709b"/> <lb ed="X" n="0709b01"/><lb ed="R094" n="0081b13"/>入三昧者，有二義：一者<persName>佛</persName>力所加，二者智同于师。 <lb ed="X" n="0709b02"/><lb ed="R094" n="0081b14"/><persName>佛</persName>力所加者，<persName>如来</persName>入于神通大光明藏三昧，则是 <lb ed="X" n="0709b03"/><lb ed="R094" n="0081b15"/>以法界智契法界性，而此之众人，皆在法界性中， <lb ed="X" n="0709b04"/><lb ed="R094" n="0081b16"/>顿觉身心轻安，智契法界，故云皆入三昧。智同于 <lb ed="X" n="0709b05"/><lb ed="R094" n="0081b17"/>师者，十二上首，皆法身大士，与<persName>如来</persName>同一法身，<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0709b06"/><lb ed="R094" n="0081b18"/>既入三昧，大士亦入三昧，而此之众人，向为大士 <lb ed="X" n="0709b07"/><lb ed="R094" n="0082a01"/>护念，摄令从道，<anchor xml:id="nkr_note_add_0709b0701" n="0709b0701"/><anchor xml:id="beg0709b0701" n="0709b0701"/>已<anchor xml:id="end0709b0701"/>得智同于师，因见师入，自亦从 <lb ed="X" n="0709b08"/><lb ed="R094" n="0082a02"/>入，故云皆入三昧。然既皆入三昧，自然身心寂灭， <lb ed="X" n="0709b09"/><lb ed="R094" n="0082a03"/>平等本际，故云同住<persName>如来</persName>平等法会。同住者，智契 <lb ed="X" n="0709b10"/><lb ed="R094" n="0082a04"/>法界故。所称平等法会者，如前所云圆满十方<note place="inline">即是 <lb ed="X" n="0709b11"/><lb ed="R094" n="0082a05"/>平等，以十方同依故</note>，不二随顺<note place="inline">即是法会，以诸法同出故</note>是也。又<persName>如来</persName>既 <lb ed="X" n="0709b12"/><lb ed="R094" n="0082a06"/>于不二境中，现诸净土，而诸菩萨等，亦应于彼不 <lb ed="X" n="0709b13"/><lb ed="R094" n="0082a07"/>二境中，现诸净身<note place="inline">分证受用身</note>，此正所谓機感盈前，不 <lb ed="X" n="0709b14"/><lb ed="R094" n="0082a08"/>得不说，所谓大众成就者以此。结集证信序竟。</p><p xml:id="pX10p0709b1419" cb:place="inline">△ <lb ed="X" n="0709b15"/><lb ed="R094" n="0082a09"/>二、问答发起序<note place="inline">文殊问，<persName>世尊</persName>答，发起一经之端序</note>三：一、文殊代问， <lb ed="X" n="0709b16"/><lb ed="R094" n="0082a10"/>二、师资缘合，三、酬请开示。初三：一、众中具仪，二、备 <lb ed="X" n="0709b17"/><lb ed="R094" n="0082a11"/>陈问词，三、至三显殷。初</p></cb:div> <lb ed="X" n="0709b18"/><lb ed="R094" n="0082a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0709b1801">于是<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨<note place="inline">至</note>长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0709b19"/><lb ed="R094" n="0082a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0709b1901">據上所释，<persName>如来</persName>既于不二境中现诸净土，而诸菩 <lb ed="X" n="0709b20"/><lb ed="R094" n="0082a14"/>萨等亦应于不二境中现诸净身。虽曰净身，亦自 <lb ed="X" n="0709b21"/><lb ed="R094" n="0082a15"/>有淸净色相，可别主伴。约此章，文殊为主<note place="inline">非大智不能发 <lb ed="X" n="0709b22"/><lb ed="R094" n="0082a16"/>起</note>，馀众皆伴，故云在大众中。从座而起者，将有所 <lb ed="X" n="0709b23"/><lb ed="R094" n="0082a17"/>问故。将有所问，三业维诚，故云顶礼<persName>佛</persName>足。谓文殊 <lb ed="X" n="0709b24"/><lb ed="R094" n="0082a18"/>以自<anchor xml:id="nkr_note_add_0709b2401" n="0709b2401"/><anchor xml:id="beg0709b2401" n="0709b2401"/>己<anchor xml:id="end0709b2401"/>最尊之顶，礼<persName>如来</persName>最卑之足，此显身业诚 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0709c" n="0709c"/> <lb ed="X" n="0709c01"/><lb ed="R094" n="0082b01"/>也。右绕者，意表随顺于<persName>佛</persName>。必至三迊者，意表初中 <lb ed="X" n="0709c02"/><lb ed="R094" n="0082b02"/>後际无间断故，此显意业诚也。长跪者，安危不易， <lb ed="X" n="0709c03"/><lb ed="R094" n="0082b03"/>虽时长不以为苦。叉手者，指掌相抵，俨然是端秉 <lb ed="X" n="0709c04"/><lb ed="R094" n="0082b04"/>一心。如此而白，表所问非常，此显口业诚也。众中 <lb ed="X" n="0709c05"/><lb ed="R094" n="0082b05"/>具仪竟。</p><p xml:id="pX10p0709c0504" cb:place="inline">△二、备陈问词。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0709c06"/><lb ed="R094" n="0082b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0709c0601">大悲<persName>世尊</persName>愿为此会<note place="inline">至</note>求大乘者不堕邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0709c07"/><lb ed="R094" n="0082b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0709c0701">大。疏云：咨来法要，本为众生，故偏称大悲<persName>世尊</persName>。又 <lb ed="X" n="0709c08"/><lb ed="R094" n="0082b08"/>悲而云大者，不唯令现前得益，且利及将来也。此 <lb ed="X" n="0709c09"/><lb ed="R094" n="0082b09"/>中问词有二：愿为此会等，是初约<persName>如来</persName>问本起法 <lb ed="X" n="0709c10"/><lb ed="R094" n="0082b10"/>行。此会即平等法会。诸来法众者，通指十二上首 <lb ed="X" n="0709c11"/><lb ed="R094" n="0082b11"/>及所统眷属。约上首，则与<persName>佛</persName>同来；约眷属，则随上 <lb ed="X" n="0709c12"/><lb ed="R094" n="0082b12"/>首来。统称法众者，上云皆入三昧，同住平等法会 <lb ed="X" n="0709c13"/><lb ed="R094" n="0082b13"/>故。说者，谓文殊为众请<persName>佛</persName>说<persName>如来</persName>者，是<anchor xml:id="nkr_note_add_0709c1301" n="0709c1301"/><anchor xml:id="beg0709c1301" n="0709c1301"/>已<anchor xml:id="end0709c1301"/>成<persName>佛</persName>果 <lb ed="X" n="0709c14"/><lb ed="R094" n="0082b14"/>之人。<anchor xml:id="nkr_note_add_0709c1401" n="0709c1401"/><anchor xml:id="beg0709c1401" n="0709c1401"/>已<anchor xml:id="end0709c1401"/>成<persName>佛</persName>果，根本起于淸净因地，说来乃可凭 <lb ed="X" n="0709c15"/><lb ed="R094" n="0082b15"/>信，故文殊特为致请。淸净因地，即自性淸净为因 <lb ed="X" n="0709c16"/><lb ed="R094" n="0082b16"/>地心，下文所谓淸净觉相是也。法行者，即因地所 <lb ed="X" n="0709c17"/><lb ed="R094" n="0082b17"/>修无漏妙行，拣非有漏可比。纵有所修，皆非法行。 <lb ed="X" n="0709c18"/><lb ed="R094" n="0082b18"/>此乃出世轨则，如法如律之行。此且浑言，向下答 <lb ed="X" n="0709c19"/><lb ed="R094" n="0083a01"/>处，<persName>佛</persName>自分明显示。及说菩萨等，是次约菩萨问发 <lb ed="X" n="0709c20"/><lb ed="R094" n="0083a02"/>心正修。菩萨者，乃未成<persName>佛</persName>果之人。虽未成<persName>佛</persName>，誓期 <lb ed="X" n="0709c21"/><lb ed="R094" n="0083a03"/>必成，故以根器元大，不复乐著小乘等法，信大教， <lb ed="X" n="0709c22"/><lb ed="R094" n="0083a04"/>解大理，故能于大乘中发淸净心，即菩提心也。不 <lb ed="X" n="0709c23"/><lb ed="R094" n="0083a05"/>云菩提而云淸净者，以既发此心，修大行，证大果， <lb ed="X" n="0709c24"/><lb ed="R094" n="0083a06"/>直取无上菩提，不为一切声闻、缘觉等法之所混 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0710a" n="0710a"/> <lb ed="X" n="0710a01"/><lb ed="R094" n="0083a07"/>扰，故云淸净。又菩提心有三种：一者、直心，谓直心， <lb ed="X" n="0710a02"/><lb ed="R094" n="0083a08"/>正念真如法故；二者、深心，乐集一切诸善法故；三 <lb ed="X" n="0710a03"/><lb ed="R094" n="0083a09"/>者、大悲心，普度一切诸众生故。三心皆名淸净者， <lb ed="X" n="0710a04"/><lb ed="R094" n="0083a10"/>以正念真如，不念馀法，故能淸净；乐集善法，对治 <lb ed="X" n="0710a05"/><lb ed="R094" n="0083a11"/>不善，故能淸净；普度众生，不住度相，故能淸净。如 <lb ed="X" n="0710a06"/><lb ed="R094" n="0083a12"/>是则但言淸净，而三心具矣。三心既具，诸病无所 <lb ed="X" n="0710a07"/><lb ed="R094" n="0083a13"/>由生，故能远離。细阅下之十章，章章有病，能障正 <lb ed="X" n="0710a08"/><lb ed="R094" n="0083a14"/>修。既能远離，则十章之正修成矣。所以本疏判此 <lb ed="X" n="0710a09"/><lb ed="R094" n="0083a15"/>章为发起序也。能使下，是後约未来，显利益深远。 <lb ed="X" n="0710a10"/><lb ed="R094" n="0083a16"/>未来者，统言<persName>佛</persName>灭度後。末世者，远指末法之世，谓 <lb ed="X" n="0710a11"/><lb ed="R094" n="0083a17"/>正法、像法<anchor xml:id="nkr_note_add_0710a1101" n="0710a1101"/><anchor xml:id="beg0710a1101" n="0710a1101"/>已<anchor xml:id="end0710a1101"/>过时也。去圣时遥，背教日远，不知求 <lb ed="X" n="0710a12"/><lb ed="R094" n="0083a18"/>大乘者，毋庸论矣。纵有发心求大，不知<persName>如来</persName>因地 <lb ed="X" n="0710a13"/><lb ed="R094" n="0083b01"/>法行，不学菩萨发淸净心，其不至于错乱修习，堕 <lb ed="X" n="0710a14"/><lb ed="R094" n="0083b02"/>落邪见者，无有是处。文殊悬念及此，致斯二问，求 <lb ed="X" n="0710a15"/><lb ed="R094" n="0083b03"/><persName>佛</persName>开示，令末世求大乘者知此学此，自能不堕邪 <lb ed="X" n="0710a16"/><lb ed="R094" n="0083b04"/>见。楞严云：诸修行人不能得成无上菩提，乃至别 <lb ed="X" n="0710a17"/><lb ed="R094" n="0083b05"/>成声闻、缘觉、诸天、外道、魔王，皆由不知二种根本， <lb ed="X" n="0710a18"/><lb ed="R094" n="0083b06"/>错乱修习。今不知不觉，此二亦然，故云尔也。备陈 <lb ed="X" n="0710a19"/><lb ed="R094" n="0083b07"/>问词竟。</p><p xml:id="pX10p0710a1904" cb:place="inline">△三至三显殷。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0710a20"/><lb ed="R094" n="0083b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0710a2001">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0710a2001" n="0710a2001"/><anchor xml:id="beg0710a2001" n="0710a2001"/>已<anchor xml:id="end0710a2001"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0710a21"/><lb ed="R094" n="0083b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0710a2101">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0710a2101" n="0710a2101"/><anchor xml:id="beg0710a2101" n="0710a2101"/>已<anchor xml:id="end0710a2101"/>，谓陈问<anchor xml:id="nkr_note_add_0710a2102" n="0710a2102"/><anchor xml:id="beg0710a2102" n="0710a2102"/>已<anchor xml:id="end0710a2102"/>竟也。五体者，四肢及头。投地 <lb ed="X" n="0710a22"/><lb ed="R094" n="0083b10"/>者，问毕结拜。此一请也。大疏云：若唯一二，未展<g ref="#CB05418">虔</g> <lb ed="X" n="0710a23"/><lb ed="R094" n="0083b11"/>诚。若过于三，礼烦则乱。故唯三请，终而复始者。一 <lb ed="X" n="0710a24"/><lb ed="R094" n="0083b12"/>请终，从头又请曰复始，是为二请。二请终，复始亦 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0710b" n="0710b"/> <lb ed="X" n="0710b01"/><lb ed="R094" n="0083b13"/>然，是为三请。其慇勤恳切之意，<anchor xml:id="nkr_note_add_0710b0101" n="0710b0101"/><anchor xml:id="beg0710b0101" n="0710b0101"/>已<anchor xml:id="end0710b0101"/>自可见。文殊代 <lb ed="X" n="0710b02"/><lb ed="R094" n="0083b14"/>问竟。</p><p xml:id="pX10p0710b0203" cb:place="inline">△二、师资缘合二：一、师与资合，二、资与师合 <lb ed="X" n="0710b03"/><lb ed="R094" n="0083b15"/>初。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0710b04"/><lb ed="R094" n="0083b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0710b0401">尔时<persName>世尊</persName>告<name role="" type="person">文殊师利</name><note place="inline">至</note>汝今谛听，当为汝说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0710b05"/><lb ed="R094" n="0083b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0710b0501">初赞其所问。尔时者，文殊代问<anchor xml:id="nkr_note_add_0710b0501" n="0710b0501"/><anchor xml:id="beg0710b0501" n="0710b0501"/>已<anchor xml:id="end0710b0501"/>竟时也。告文殊 <lb ed="X" n="0710b06"/><lb ed="R094" n="0083b18"/>者，以其慇勤三请，要赞许以安其心故。善哉者，赞 <lb ed="X" n="0710b07"/><lb ed="R094" n="0084a01"/>美词。双言者，赞其二问俱善，不唯有益现在，且兼 <lb ed="X" n="0710b08"/><lb ed="R094" n="0084a02"/>利末世也。称文殊为善男子者，以其智慧勝妙，遇 <lb ed="X" n="0710b09"/><lb ed="R094" n="0084a03"/>理能顺，遇事能断故。汝字仍指文殊等，乃兼于馀 <lb ed="X" n="0710b10"/><lb ed="R094" n="0084a04"/>众，以十万合集文殊问，即馀众问故。乃能为诸等， <lb ed="X" n="0710b11"/><lb ed="R094" n="0084a05"/>是牒其所问二事，以显赞善之不虚故。咨询者，咨 <lb ed="X" n="0710b12"/><lb ed="R094" n="0084a06"/>扣询问因地法行，如上所释。然问处虽约<persName>如来</persName>，而 <lb ed="X" n="0710b13"/><lb ed="R094" n="0084a07"/>令知意在菩萨，故云为诸菩萨等，乃约義牒也。准 <lb ed="X" n="0710b14"/><lb ed="R094" n="0084a08"/>前文殊第二问，求说菩萨于大乘中，发淸净心，远 <lb ed="X" n="0710b15"/><lb ed="R094" n="0084a09"/>離诸病，虽为现在，而意在令末世求大乘者，学此 <lb ed="X" n="0710b16"/><lb ed="R094" n="0084a10"/>不堕邪见。今亦唯是约意而牒，故但云及为末世 <lb ed="X" n="0710b17"/><lb ed="R094" n="0084a11"/>等。末世众生，去圣遥远，不知求大者，毋庸问矣。设 <lb ed="X" n="0710b18"/><lb ed="R094" n="0084a12"/>有求大乘者，要必得正住持，即是发菩提心也。菩 <lb ed="X" n="0710b19"/><lb ed="R094" n="0084a13"/>提心有三种：一者直心，正念真如，不念馀法，故名 <lb ed="X" n="0710b20"/><lb ed="R094" n="0084a14"/>为正。二者深心，乐集善法，安住修习，故名为住。三 <lb ed="X" n="0710b21"/><lb ed="R094" n="0084a15"/>者大悲心，普度众生，摄持自<anchor xml:id="nkr_note_add_0710b2101" n="0710b2101"/><anchor xml:id="beg0710b2101" n="0710b2101"/>己<anchor xml:id="end0710b2101"/>，故名为持。三心既 <lb ed="X" n="0710b22"/><lb ed="R094" n="0084a16"/>得，邪见无所从生，故云不堕。如花严云：忘失菩提 <lb ed="X" n="0710b23"/><lb ed="R094" n="0084a17"/>心，而修诸善根，魔所摄持。今得则不忘，其不堕邪 <lb ed="X" n="0710b24"/><lb ed="R094" n="0084a18"/>见也必矣。</p><p xml:id="pX10p0710b2405" cb:place="inline">〇汝今下，诫听许说。汝今者，面命文殊。 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0710c" n="0710c"/> <lb ed="X" n="0710c01"/><lb ed="R094" n="0084b01"/>谛听者，诫以谛审而听，勿得以生灭心而听实相 <lb ed="X" n="0710c02"/><lb ed="R094" n="0084b02"/>法。故当为汝说者，不失人，亦不失言也。智论偈云： <lb ed="X" n="0710c03"/><lb ed="R094" n="0084b03"/>听者端视如渴饮，一心入于语義中。<note place="inline">可当诫听之句。</note>踊跃 <lb ed="X" n="0710c04"/><lb ed="R094" n="0084b04"/>闻法之悲喜，如是之人可为说。<note place="inline">可当许说之句。</note>然<persName>世尊</persName>既 <lb ed="X" n="0710c05"/><lb ed="R094" n="0084b05"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0710c0501" n="0710c0501"/><anchor xml:id="beg0710c0501" n="0710c0501"/>已<anchor xml:id="end0710c0501"/>赞其所问，仍复诫听许说，是师缘与资合矣。师 <lb ed="X" n="0710c06"/><lb ed="R094" n="0084b06"/>与资合竟。</p><p xml:id="pX10p0710c0605" cb:place="inline">△二、资与师合。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0710c07"/><lb ed="R094" n="0084b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0710c0701">时<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0710c08"/><lb ed="R094" n="0084b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0710c0801">奉教者，奉闻诫听许说之教。欢喜者，喜其现未俱 <lb ed="X" n="0710c09"/><lb ed="R094" n="0084b09"/>利，不空问也。及诸大众者，兼十万人。默然而听者， <lb ed="X" n="0710c10"/><lb ed="R094" n="0084b10"/>不涉馀缘，澄心谛听。如十地经云：如渴思冷水，如 <lb ed="X" n="0710c11"/><lb ed="R094" n="0084b11"/>饥思美食，如病思良药，如众蜂依密，我等亦如是， <lb ed="X" n="0710c12"/><lb ed="R094" n="0084b12"/>愿闻甘露法。即奉教喜听之義也。然文殊既<anchor xml:id="nkr_note_add_0710c1201" n="0710c1201"/><anchor xml:id="beg0710c1201" n="0710c1201"/>已<anchor xml:id="end0710c1201"/>奉 <lb ed="X" n="0710c13"/><lb ed="R094" n="0084b13"/>教欢喜，仍复同众默听，又资缘与师合耳。师资缘 <lb ed="X" n="0710c14"/><lb ed="R094" n="0084b14"/>合竟。</p><p xml:id="pX10p0710c1403" cb:place="inline">△三、酬请开示二：一、总以略示，二、别以详示。 <lb ed="X" n="0710c15"/><lb ed="R094" n="0084b15"/>初。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0710c16"/><lb ed="R094" n="0084b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0710c1601">善男子！无上法王<note place="inline">至</note>及波罗蜜教授菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0710c17"/><lb ed="R094" n="0084b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0710c1701">重呼善男子者，显答问有所属，使文殊著耳故。无 <lb ed="X" n="0710c18"/><lb ed="R094" n="0084b18"/>上法王者，出能证人即是<persName>如来</persName>，以<persName>如来</persName>证无上法， <lb ed="X" n="0710c19"/><lb ed="R094" n="0085a01"/>于诸法中得自在故。有大等者，出所证法陀罗尼 <lb ed="X" n="0710c20"/><lb ed="R094" n="0085a02"/>翻为总持，谓总一切法持无量義，故有多字少字、 <lb ed="X" n="0710c21"/><lb ed="R094" n="0085a03"/>一字无字。多字如楞严等咒，少字如唵齿𡄦等，一 <lb ed="X" n="0710c22"/><lb ed="R094" n="0085a04"/>字如吽字等，无字即是一心。今取无字，谓一真法 <lb ed="X" n="0710c23"/><lb ed="R094" n="0085a05"/>界心也。一真法界总一切法持无量義，故名为大。 <lb ed="X" n="0710c24"/><lb ed="R094" n="0085a06"/>既能总能持，即能出能生，故名为门。名为圆觉者， <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0711a" n="0711a"/> <lb ed="X" n="0711a01"/><lb ed="R094" n="0085a07"/>照无所遗曰圆，迷不能侵曰觉，此即因地法也。一 <lb ed="X" n="0711a02"/><lb ed="R094" n="0085a08"/>切者，总赅之词，谓总指淸净真如、菩提涅槃等为 <lb ed="X" n="0711a03"/><lb ed="R094" n="0085a09"/>一切故。流出者，<persName>如来</persName>依此对機演教，众生依此证 <lb ed="X" n="0711a04"/><lb ed="R094" n="0085a10"/>果修因，所谓无不从此法界流故。真如者，顿教所 <lb ed="X" n="0711a05"/><lb ed="R094" n="0085a11"/>诠，即是心真如门。然顿教不立文字，真如亦是强 <lb ed="X" n="0711a06"/><lb ed="R094" n="0085a12"/>名，故以淸净二字拣之，以其離言说相、離心缘相 <lb ed="X" n="0711a07"/><lb ed="R094" n="0085a13"/>故。菩提涅槃，终教所诠，即是智断二德。以终教有 <lb ed="X" n="0711a08"/><lb ed="R094" n="0085a14"/>真可证，证极则成智德，名曰菩提。又终教有惑可 <lb ed="X" n="0711a09"/><lb ed="R094" n="0085a15"/>断，断尽则成断德，名曰涅槃。此上皆属果德，及波 <lb ed="X" n="0711a10"/><lb ed="R094" n="0085a16"/>句乃属因行。波罗蜜，或云波罗蜜多。若剋对西音， <lb ed="X" n="0711a11"/><lb ed="R094" n="0085a17"/>翻为彼岸。到依此方，顺義回文，当云到彼岸。谓修 <lb ed="X" n="0711a12"/><lb ed="R094" n="0085a18"/>此者，能離生死此岸，渡烦恼中流，到涅槃彼岸。故 <lb ed="X" n="0711a13"/><lb ed="R094" n="0085b01"/>寻常经中，多说六种，亦有说十者。大疏云：辍<anchor xml:id="nkr_note_add_0711a1301" n="0711a1301"/><anchor xml:id="beg0711a1301" n="0711a1301"/>己<anchor xml:id="end0711a1301"/>惠 <lb ed="X" n="0711a14"/><lb ed="R094" n="0085b02"/>人名施，防非止恶为戒，堪受诸法未能忘怀为忍， <lb ed="X" n="0711a15"/><lb ed="R094" n="0085b03"/>炼心于法为精，精心务达为进，心虑寂静为禅，推 <lb ed="X" n="0711a16"/><lb ed="R094" n="0085b04"/>求拣择为慧，方法便宜为方便，希求乐欲为愿，不 <lb ed="X" n="0711a17"/><lb ed="R094" n="0085b05"/>可屈伏名力，如实决断为智。今且後六，以十中後 <lb ed="X" n="0711a18"/><lb ed="R094" n="0085b06"/>四，皆从慧度开出。如方便者，慧之运用。愿者，慧之 <lb ed="X" n="0711a19"/><lb ed="R094" n="0085b07"/>期望。力者，慧之坚强。智者，慧之果决。如是则六可 <lb ed="X" n="0711a20"/><lb ed="R094" n="0085b08"/>摄十，故释且从六，谓施、戒、忍、进、禅、慧也。若依顿教 <lb ed="X" n="0711a21"/><lb ed="R094" n="0085b09"/>而修，则但观法性。观法性无悭贪，则是佈施因，知 <lb ed="X" n="0711a22"/><lb ed="R094" n="0085b10"/>一切佈施皆法性也。观法性无染汚，则是持戒因， <lb ed="X" n="0711a23"/><lb ed="R094" n="0085b11"/>知一切持戒皆法性也。观法性无嗔恚，则是忍辱 <lb ed="X" n="0711a24"/><lb ed="R094" n="0085b12"/>因，知一切忍辱皆法性也。观法性无懈怠，则是精 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0711b" n="0711b"/> <lb ed="X" n="0711b01"/><lb ed="R094" n="0085b13"/>进因，知一切精进皆法性也。观法性无散乱，则是 <lb ed="X" n="0711b02"/><lb ed="R094" n="0085b14"/>禅定因，知一切禅定皆法性也。观法性无愚痴，则 <lb ed="X" n="0711b03"/><lb ed="R094" n="0085b15"/>是智慧因，知一切智慧皆法性也。如是则观法性 <lb ed="X" n="0711b04"/><lb ed="R094" n="0085b16"/>常行六度，修六度常见法性。淸净真如，不期得而 <lb ed="X" n="0711b05"/><lb ed="R094" n="0085b17"/>自得，虽得亦无能得所得。设有能所，则淸净壞，真 <lb ed="X" n="0711b06"/><lb ed="R094" n="0085b18"/>如背矣。若以终教而修，则为治悭贪，随缘修行施 <lb ed="X" n="0711b07"/><lb ed="R094" n="0086a01"/>波罗蜜。为治破戒，随缘修行戒波罗蜜。为治嗔恚， <lb ed="X" n="0711b08"/><lb ed="R094" n="0086a02"/>随缘修行忍波罗蜜。为治懈怠，随缘修行进波罗 <lb ed="X" n="0711b09"/><lb ed="R094" n="0086a03"/>密。为治散乱，随缘修行禅波罗蜜。为治愚痴，随缘 <lb ed="X" n="0711b10"/><lb ed="R094" n="0086a04"/>修行慧波罗蜜。如是则为治六蔽，修行六度。不堕 <lb ed="X" n="0711b11"/><lb ed="R094" n="0086a05"/>于空，随缘而修。修即无修，不堕于有。不堕于有，以 <lb ed="X" n="0711b12"/><lb ed="R094" n="0086a06"/>是即空而有。不堕于空，以是即有而空。即有而空 <lb ed="X" n="0711b13"/><lb ed="R094" n="0086a07"/>为真空，即空而有为妙有。真空妙有，体合中道。菩 <lb ed="X" n="0711b14"/><lb ed="R094" n="0086a08"/>提涅槃<note place="inline">皆依中道建立</note>，不期证而自证，虽证亦不滞有滞 <lb ed="X" n="0711b15"/><lb ed="R094" n="0086a09"/>空。设有滞执，则菩提迷而涅槃违矣。教授菩萨者， <lb ed="X" n="0711b16"/><lb ed="R094" n="0086a10"/>以此顿终二教，授诸菩萨<note place="inline">以此正属顿教，亦略兼于终，直通于圆，至下自 <lb ed="X" n="0711b17"/><lb ed="R094" n="0086a11"/>见</note>，令依因而趣果。此圆觉法之行相也。总以略示 <lb ed="X" n="0711b18"/><lb ed="R094" n="0086a12"/>竟。</p><p xml:id="pX10p0711b1802" cb:place="inline">△二、别以详示二：二、长行，二、偈颂。初二：一、为酬 <lb ed="X" n="0711b19"/><lb ed="R094" n="0086a13"/>初请，二、为酬次请。初三：一、明真因有力，二、明执妄 <lb ed="X" n="0711b20"/><lb ed="R094" n="0086a14"/>成轮，三、明妄尽还觉。初</p></cb:div> <lb ed="X" n="0711b21"/><lb ed="R094" n="0086a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0711b2101">一切<persName>如来</persName>本起因地<note place="inline">至</note>永断无明方成<persName>佛</persName>道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0711b22"/><lb ed="R094" n="0086a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0711b2201">一切<persName>如来</persName>成<persName>佛</persName>，根本起于因地，因地所依，当先明 <lb ed="X" n="0711b23"/><lb ed="R094" n="0086a17"/>之，故云皆依等。言皆依者，非是一<persName>佛</persName>二<persName>佛</persName>，乃一切 <lb ed="X" n="0711b24"/><lb ed="R094" n="0086a18"/><persName>如来</persName>，皆以此为因地心也。圆照即是圆觉，谓一真 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0711c" n="0711c"/> <lb ed="X" n="0711c01"/><lb ed="R094" n="0086b01"/>法界，全体以此照法，法无所遗，故以圆照明之。淸 <lb ed="X" n="0711c02"/><lb ed="R094" n="0086b02"/>净觉相，别指心真如门言，因心虽依圆觉，而研真 <lb ed="X" n="0711c03"/><lb ed="R094" n="0086b03"/>断惑，得力凭真如门故。不言真如，而言觉相者，以 <lb ed="X" n="0711c04"/><lb ed="R094" n="0086b04"/>真如淸净，即是圆觉相故。从本以来，離言说相，離 <lb ed="X" n="0711c05"/><lb ed="R094" n="0086b05"/>心缘相，故言淸净。又淸净约真如理言，觉相约真 <lb ed="X" n="0711c06"/><lb ed="R094" n="0086b06"/>如智言，以有此智，乃能永断无明，以达妄本空故。 <lb ed="X" n="0711c07"/><lb ed="R094" n="0086b07"/>无明者，即生灭门，以生灭门中，业转现识等，皆依 <lb ed="X" n="0711c08"/><lb ed="R094" n="0086b08"/>无明而变现故。若非达妄本空，何能永断？永断者， <lb ed="X" n="0711c09"/><lb ed="R094" n="0086b09"/>不复再生，不复再生，自能转识成智，故云方成<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0711c10"/><lb ed="R094" n="0086b10"/>道。言方成者，显成之不易，所谓转生灭心，而成不 <lb ed="X" n="0711c11"/><lb ed="R094" n="0086b11"/>生灭性也。明真因有力竟。</p><p xml:id="pX10p0711c1111" cb:place="inline">△二、明执妄成轮二：一、 <lb ed="X" n="0711c12"/><lb ed="R094" n="0086b12"/>执所变成轮，二、执能变成轮。初。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0711c13"/><lb ed="R094" n="0086b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0711c1301">云何无明？善男子<note place="inline">至</note>妄有轮转生死，故名无明。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0711c14"/><lb ed="R094" n="0086b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0711c1401">初征由妄执。云何句，承前征起。上云永断无明方 <lb ed="X" n="0711c15"/><lb ed="R094" n="0086b15"/>成<persName>佛</persName>道，但不知无明何似，故承前而征起之。善男 <lb ed="X" n="0711c16"/><lb ed="R094" n="0086b16"/>子者，呼而告之也。一切众生者，九界之中唯除菩 <lb ed="X" n="0711c17"/><lb ed="R094" n="0086b17"/>萨，以下云修圆觉者，乃指菩萨故。从无始来者，遥 <lb ed="X" n="0711c18"/><lb ed="R094" n="0086b18"/>指晦昧真心以来。晦昧真心即是根本无明，依于 <lb ed="X" n="0711c19"/><lb ed="R094" n="0087a01"/>根本重起枝末，如无我中计我、无法中计法，故云 <lb ed="X" n="0711c20"/><lb ed="R094" n="0087a02"/>种种顚倒。顚倒之言其義难明，若以喩言之，则犹 <lb ed="X" n="0711c21"/><lb ed="R094" n="0087a03"/>如迷人四方易处。迷人者，迷正之人，喩晦昧真心 <lb ed="X" n="0711c22"/><lb ed="R094" n="0087a04"/>者。晦昧真心于无我中计我、无法中计法，计我即 <lb ed="X" n="0711c23"/><lb ed="R094" n="0087a05"/>我执、计法即法执，俱生分别共有四种，皆是于无 <lb ed="X" n="0711c24"/><lb ed="R094" n="0087a06"/>中计有，故以四方易处喩之。四方者，指正方，谓东 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0712a" n="0712a"/> <lb ed="X" n="0712a01"/><lb ed="R094" n="0087a07"/>西南北，喩俱生我、分别我、俱生法、分别法皆本无 <lb ed="X" n="0712a02"/><lb ed="R094" n="0087a08"/>也。易处者，谓东作西、西作东、南作北、北作南，喩所 <lb ed="X" n="0712a03"/><lb ed="R094" n="0087a09"/>计二我二法皆为顚倒也。虽知顚倒，未明因何法 <lb ed="X" n="0712a04"/><lb ed="R094" n="0087a10"/>起，故以妄认等释之。妄认者，非是而认。四大者，地 <lb ed="X" n="0712a05"/><lb ed="R094" n="0087a11"/>水火风四大假合本无实体，认为自身即是执我， <lb ed="X" n="0712a06"/><lb ed="R094" n="0087a12"/>认四大为实有即是执法。六尘缘影者，谓于色声 <lb ed="X" n="0712a07"/><lb ed="R094" n="0087a13"/>香味等六尘境上现起能缘影事，即六识也。托尘 <lb ed="X" n="0712a08"/><lb ed="R094" n="0087a14"/>似有、離尘实无，故以影事称之。然既称影事本无 <lb ed="X" n="0712a09"/><lb ed="R094" n="0087a15"/>实体，认为自心即是执我，认六识为实有即是执 <lb ed="X" n="0712a10"/><lb ed="R094" n="0087a16"/>法，不当认而认故名妄认。下以喩言当自见矣。</p><p xml:id="pX10p0712a1019" cb:place="inline">〇 <lb ed="X" n="0712a11"/><lb ed="R094" n="0087a17"/>譬彼下。喩明妄执。病目者，有病之目。<note place="inline">如白翳赤眚等。</note>目既 <lb ed="X" n="0712a12"/><lb ed="R094" n="0087a18"/>有病，则见亦非真，不过似见。空谓晴空，华及二月， <lb ed="X" n="0712a13"/><lb ed="R094" n="0087b01"/>皆属似境。是盖以病目喩根本无明。似见喩枝末 <lb ed="X" n="0712a14"/><lb ed="R094" n="0087b02"/>无明。<note place="inline">谓二种我执，及二种法执。</note>晴空喩真如理性。华喩四大为 <lb ed="X" n="0712a15"/><lb ed="R094" n="0087b03"/>身，似色可见故。二月喩六识为心，似心能照故。如 <lb ed="X" n="0712a16"/><lb ed="R094" n="0087b04"/>是则华及二月，本属无有，皆由病目重起似见，于 <lb ed="X" n="0712a17"/><lb ed="R094" n="0087b05"/>晴明空中妄有所见。以此为喩，因之四大之身，六 <lb ed="X" n="0712a18"/><lb ed="R094" n="0087b06"/>识之心，亦本属无有，皆由根本无明重起枝末无 <lb ed="X" n="0712a19"/><lb ed="R094" n="0087b07"/>明，于真如理性中妄有所执。所以释妄认为不当 <lb ed="X" n="0712a20"/><lb ed="R094" n="0087b08"/>认而认也。</p><p xml:id="pX10p0712a2005" cb:place="inline">〇善男下，结示应征。空实无华，文稍不 <lb ed="X" n="0712a21"/><lb ed="R094" n="0087b09"/>足。若據上喩，明应補云：及第二月，喩中可知。法中 <lb ed="X" n="0712a22"/><lb ed="R094" n="0087b10"/>言真如理性中，本无地水火风身相，亦无六尘缘 <lb ed="X" n="0712a23"/><lb ed="R094" n="0087b11"/>影心相。所以似有者，喩中言病者妄执，法中即是 <lb ed="X" n="0712a24"/><lb ed="R094" n="0087b12"/>依根本无明，重起枝末无明。虚妄执有身心，计我 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0712b" n="0712b"/> <lb ed="X" n="0712b01"/><lb ed="R094" n="0087b13"/>计法，皆依此耳。由妄执故句，是重牒上文。由病目 <lb ed="X" n="0712b02"/><lb ed="R094" n="0087b14"/>起，似见妄执华及二月是空中实有，则是人<anchor xml:id="nkr_note_add_0712b0201" n="0712b0201"/><anchor xml:id="beg0712b0201" n="0712b0201"/>已<anchor xml:id="end0712b0201"/>惑 <lb ed="X" n="0712b03"/><lb ed="R094" n="0087b15"/>虚空之性，以虚空之性无法可当情故。非唯者，不 <lb ed="X" n="0712b04"/><lb ed="R094" n="0087b16"/>但也。言是人不但惑虚空之性，且更有甚焉者，故 <lb ed="X" n="0712b05"/><lb ed="R094" n="0087b17"/>云亦复迷彼实华生处。據上文，华下必带二月，喩 <lb ed="X" n="0712b06"/><lb ed="R094" n="0087b18"/>身相及心相。文中空实无华、实华生处俱不带者， <lb ed="X" n="0712b07"/><lb ed="R094" n="0088a01"/>以前喩明中既有，可例知故。法中即是由根本无 <lb ed="X" n="0712b08"/><lb ed="R094" n="0088a02"/>明，重起枝末无明，妄执四大之身、六识之心是真 <lb ed="X" n="0712b09"/><lb ed="R094" n="0088a03"/>如性中实有，则是人<anchor xml:id="nkr_note_add_0712b0901" n="0712b0901"/><anchor xml:id="beg0712b0901" n="0712b0901"/>已<anchor xml:id="end0712b0901"/>惑真如之性，以真如性中 <lb ed="X" n="0712b10"/><lb ed="R094" n="0088a04"/>无法可当情故。非唯者，言是人不但惑于真性，亦 <lb ed="X" n="0712b11"/><lb ed="R094" n="0088a05"/>复迷于妄元。喩中言实华生处，即喩诸妄根元，谓 <lb ed="X" n="0712b12"/><lb ed="R094" n="0088a06"/>本末无明，以是身心之生处故。由此者，承上而言。 <lb ed="X" n="0712b13"/><lb ed="R094" n="0088a07"/>言上来惑虚空性，是喩迷真体；迷华生处，是惑妄 <lb ed="X" n="0712b14"/><lb ed="R094" n="0088a08"/>元。迷真体，则不能修真；惑妄元，则不能断妄。生唯 <lb ed="X" n="0712b15"/><lb ed="R094" n="0088a09"/>模糊而生，死亦模糊而死。一念善，天上人间；一念 <lb ed="X" n="0712b16"/><lb ed="R094" n="0088a10"/>恶，地狱三涂。故云妄有轮转生死。结上故名无明 <lb ed="X" n="0712b17"/><lb ed="R094" n="0088a11"/>执所变成轮竟。</p><p xml:id="pX10p0712b1707" cb:place="inline">△二、执能变成轮。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0712b18"/><lb ed="R094" n="0088a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0712b1801">善男子！此无明者非实有体<note place="inline">至</note>是故说名轮转生死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0712b19"/><lb ed="R094" n="0088a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0712b1901">初明无明无体。以上云譬彼病目见空中华及第 <lb ed="X" n="0712b20"/><lb ed="R094" n="0088a14"/>二月，病目喩根本无明，似见喩枝末无明，空花二 <lb ed="X" n="0712b21"/><lb ed="R094" n="0088a15"/>月喩身心二相。无明为能变？身心为所变？所变虚 <lb ed="X" n="0712b22"/><lb ed="R094" n="0088a16"/>妄，上<anchor xml:id="nkr_note_add_0712b2201" n="0712b2201"/><anchor xml:id="beg0712b2201" n="0712b2201"/>已<anchor xml:id="end0712b2201"/>俱明；能变虚妄，恐犹未了。今且先明无体。 <lb ed="X" n="0712b23"/><lb ed="R094" n="0088a17"/>此无明即指本末二种非实有体者，迷时似有，觉 <lb ed="X" n="0712b24"/><lb ed="R094" n="0088a18"/>则元空。故喩中言梦中人，非指作梦之人，乃梦中 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0712c" n="0712c"/> <lb ed="X" n="0712c01"/><lb ed="R094" n="0088b01"/>所现人也。梦时等喩非实有体，其義易明。</p><p xml:id="pX10p0712c0117" cb:place="inline">〇如众 <lb ed="X" n="0712c02"/><lb ed="R094" n="0088b02"/>下。明无明无因。无因之義难明，重设喩以显，故云 <lb ed="X" n="0712c03"/><lb ed="R094" n="0088b03"/>如也。如者，设若義。众空花病目，观之似有。喩二种 <lb ed="X" n="0712c04"/><lb ed="R094" n="0088b04"/>无明，亦迷时似有也。灭于虚空者，目若净时，不见 <lb ed="X" n="0712c05"/><lb ed="R094" n="0088b05"/>空花，義似灭于虚空。喩迷若觉时，本无无明，義似 <lb ed="X" n="0712c06"/><lb ed="R094" n="0088b06"/>灭于真如。然空花虽似灭于虚空，不可说言虚空 <lb ed="X" n="0712c07"/><lb ed="R094" n="0088b07"/>中定有灭处。喩无明虽似灭于真如，不可说言真 <lb ed="X" n="0712c08"/><lb ed="R094" n="0088b08"/>如中定有灭处。何以二句乃征释不可说義？言既 <lb ed="X" n="0712c09"/><lb ed="R094" n="0088b09"/>有灭处，必原有生处。今谛观虚空，原无生处，又岂 <lb ed="X" n="0712c10"/><lb ed="R094" n="0088b10"/>有灭处哉？真如亦然，则无明无因明矣。</p><p xml:id="pX10p0712c1016" cb:place="inline">〇一切下。 <lb ed="X" n="0712c11"/><lb ed="R094" n="0088b11"/>结妄见成轮。一切众生者，迷位中人也。言如上所 <lb ed="X" n="0712c12"/><lb ed="R094" n="0088b12"/>喩，真如无生处，则无明非所生。而一切迷位中人， <lb ed="X" n="0712c13"/><lb ed="R094" n="0088b13"/>所以执无明有生灭者，盖是于无生真如中虚妄 <lb ed="X" n="0712c14"/><lb ed="R094" n="0088b14"/>见也。本属妄见，误为真实。三细六粗，缘兹而兴。故 <lb ed="X" n="0712c15"/><lb ed="R094" n="0088b15"/>曰：是故说名轮转生死。明执妄成轮竟。</p><p xml:id="pX10p0712c1516" cb:place="inline">△三、明妄 <lb ed="X" n="0712c16"/><lb ed="R094" n="0088b16"/>尽还觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0712c17"/><lb ed="R094" n="0088b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0712c1701">善男子！<persName>如来</persName>因地修圆觉者<note place="inline">至</note>究竟圆满遍十方故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0712c18"/><lb ed="R094" n="0088b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0712c1801">初、以智除妄。<persName>如来</persName>因地，即<persName>佛</persName>为菩萨时也。为菩萨 <lb ed="X" n="0712c19"/><lb ed="R094" n="0089a01"/>时，发心修于圆觉，即知其为圆顿大根，非劣器耳。 <lb ed="X" n="0712c20"/><lb ed="R094" n="0089a02"/>知即真如智，谓修圆觉者，从真如门離念顿入也。 <lb ed="X" n="0712c21"/><lb ed="R094" n="0089a03"/>據上所说，身心无明皆如空花，但以众生不知，妄 <lb ed="X" n="0712c22"/><lb ed="R094" n="0089a04"/>受轮转。然众生所以不知者，以有念故。今云知是 <lb ed="X" n="0712c23"/><lb ed="R094" n="0089a05"/>空花，则是从本圆觉心发起離念真智，顿悟无明 <lb ed="X" n="0712c24"/><lb ed="R094" n="0089a06"/>同于空花，焉有轮转？故即无也。根本既断，枝末自 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0713a" n="0713a"/> <lb ed="X" n="0713a01"/><lb ed="R094" n="0089a07"/>然不生，故云亦无身心受彼生死。非作故无，本性 <lb ed="X" n="0713a02"/><lb ed="R094" n="0089a08"/>无故者，非同渐教研真断惑，作之使无，乃悟妄即 <lb ed="X" n="0713a03"/><lb ed="R094" n="0089a09"/>真，本性无故。</p><p xml:id="pX10p0713a0306" cb:place="inline">〇彼知下。泯智合觉。彼知觉者，谓彼 <lb ed="X" n="0713a04"/><lb ed="R094" n="0089a10"/>知是空花之觉者，仍指真如智言。此智本来離念， <lb ed="X" n="0713a05"/><lb ed="R094" n="0089a11"/>当体即是真如。故云犹如虚空。然既体是真如，犹 <lb ed="X" n="0713a06"/><lb ed="R094" n="0089a12"/>如虚空，则不可以智知。若更起念，欲知同虚空之 <lb ed="X" n="0713a07"/><lb ed="R094" n="0089a13"/>真如者，则是于虚空中更生花相。故云即空花相， <lb ed="X" n="0713a08"/><lb ed="R094" n="0089a14"/>则了无实也。虽尔无实，但不可说，说无即成断灭。 <lb ed="X" n="0713a09"/><lb ed="R094" n="0089a15"/>故云亦不可说无知觉性。意显说有说无，二俱成 <lb ed="X" n="0713a10"/><lb ed="R094" n="0089a16"/>过。故须有无俱遣，一念不生，即是真如。当知真如 <lb ed="X" n="0713a11"/><lb ed="R094" n="0089a17"/>为圆觉之门，直通于圆。故曰是则名为净觉随顺。 <lb ed="X" n="0713a12"/><lb ed="R094" n="0089a18"/>净即真如，觉即圆觉也。随顺者，即不违義。言<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0713a13"/><lb ed="R094" n="0089b01"/>因地修圆觉，至此则能随顺淸净觉性而不违也。 <lb ed="X" n="0713a14"/><lb ed="R094" n="0089b02"/>亦同颜子不违之義。</p><p xml:id="pX10p0713a1409" cb:place="inline">〇何以下，征释还圆。何以句， <lb ed="X" n="0713a15"/><lb ed="R094" n="0089b03"/>征起。征上有无俱遣，名为净觉随顺者。何以故尔？ <lb ed="X" n="0713a16"/><lb ed="R094" n="0089b04"/>虚空性故等，释成。先释净字，即淸净真如圆觉入 <lb ed="X" n="0713a17"/><lb ed="R094" n="0089b05"/>门。虚空性故句，指起信论心真如门中所言空義， <lb ed="X" n="0713a18"/><lb ed="R094" n="0089b06"/>非有无一异等相。以无虚妄心念故，常不动故，即 <lb ed="X" n="0713a19"/><lb ed="R094" n="0089b07"/>顿教所诠真如。一切法无能动转，此常时孤标也。 <lb ed="X" n="0713a20"/><lb ed="R094" n="0089b08"/><persName>如来</persName>藏无起灭，翻终教所诠藏性随缘。随缘有二： <lb ed="X" n="0713a21"/><lb ed="R094" n="0089b09"/>一、随染缘，从真起妄，现起世间六凡等法。二、随净 <lb ed="X" n="0713a22"/><lb ed="R094" n="0089b10"/>缘，返妄归真，现起出世间四圣等法。虽随缘起灭， <lb ed="X" n="0713a23"/><lb ed="R094" n="0089b11"/>而本体凝然，故无起灭，无知见故。既无起灭，唯一 <lb ed="X" n="0713a24"/><lb ed="R094" n="0089b12"/>真体，则是根尘迥脱，知见依何而立？故云无也。據 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0713b" n="0713b"/> <lb ed="X" n="0713b01"/><lb ed="R094" n="0089b13"/>此，则妄念不能侵，诸法不能转，起灭无所从，知见 <lb ed="X" n="0713b02"/><lb ed="R094" n="0089b14"/>莫能立，故称为净，无可疑矣。如法等文，次释觉字， <lb ed="X" n="0713b03"/><lb ed="R094" n="0089b15"/>即圆觉妙心法界。全体法界者，且指事法界。谓一 <lb ed="X" n="0713b04"/><lb ed="R094" n="0089b16"/>一事法，各有界分，不相紊乱，故言如法界。性者，谓 <lb ed="X" n="0713b05"/><lb ed="R094" n="0089b17"/>知净觉<anchor xml:id="nkr_note_add_0713b0501" n="0713b0501"/><anchor xml:id="beg0713b0501" n="0713b0501"/>已<anchor xml:id="end0713b0501"/>，仍复谛观此理，称法界而为其性，所谓 <lb ed="X" n="0713b06"/><lb ed="R094" n="0089b18"/>理随事遍是也。究竟圆满者，谓既<anchor xml:id="nkr_note_add_0713b0601" n="0713b0601"/><anchor xml:id="beg0713b0601" n="0713b0601"/>已<anchor xml:id="end0713b0601"/>理随事遍，仍 <lb ed="X" n="0713b07"/><lb ed="R094" n="0090a01"/>用审谛究竟进观，久之不见有事，全事全理，故云 <lb ed="X" n="0713b08"/><lb ed="R094" n="0090a02"/>圆满，所谓事得理融是也。既<anchor xml:id="nkr_note_add_0713b0801" n="0713b0801"/><anchor xml:id="beg0713b0801" n="0713b0801"/>已<anchor xml:id="end0713b0801"/>事得理融，自能千 <lb ed="X" n="0713b09"/><lb ed="R094" n="0090a03"/>刹涉入，故云遍十方界。以上云净觉随顺者，于此 <lb ed="X" n="0713b10"/><lb ed="R094" n="0090a04"/>可见。为酬初请竟。</p><p xml:id="pX10p0713b1008" cb:place="inline">△二、为酬次请。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0713b11"/><lb ed="R094" n="0090a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0713b1101">是则名为因地法行<note place="inline">至</note>依此修行不堕邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0713b12"/><lb ed="R094" n="0090a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0713b1201">首句结前，谓结上因地法行。菩萨下，正示。谓<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0713b13"/><lb ed="R094" n="0090a07"/>既依之成<persName>佛</persName>，菩萨即应因之发心，发心求成<persName>佛</persName>果， <lb ed="X" n="0713b14"/><lb ed="R094" n="0090a08"/>自应不慕小道，故云于大乘中所发之心即菩提 <lb ed="X" n="0713b15"/><lb ed="R094" n="0090a09"/>心。而云淸净者，谓直心正念真如法故，末世依修 <lb ed="X" n="0713b16"/><lb ed="R094" n="0090a10"/>得正住持，故云不堕邪见。长行竟。</p><p xml:id="pX10p0713b1614" cb:place="inline">△二、偈颂二：一、 <lb ed="X" n="0713b17"/><lb ed="R094" n="0090a11"/>标颂，二、正颂。初。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0713b18"/><lb ed="R094" n="0090a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0713b1801">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0713b19"/><lb ed="R094" n="0090a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0713b1901">大疏云：泛论偈颂，总有四种：一名阿耨窣睹婆，此 <lb ed="X" n="0713b20"/><lb ed="R094" n="0090a14"/>不论长行与偈，但数满三十二字，即为一颂。二名 <lb ed="X" n="0713b21"/><lb ed="R094" n="0090a15"/>伽陀，此云讽诵戒，名直颂，谓以偈说法，非颂长行 <lb ed="X" n="0713b22"/><lb ed="R094" n="0090a16"/><note place="inline">註疏家多称孤起颂也</note>。三名祗夜，此云应颂<note place="inline">应上长行故</note>。四名蕴 <lb ed="X" n="0713b23"/><lb ed="R094" n="0090a17"/>陀南，此云集施，谓以少言集摄多義，施他诵持故。 <lb ed="X" n="0713b24"/><lb ed="R094" n="0090a18"/>今于四中属祗夜颂，以标云褈宣此義故。又天台 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0713c" n="0713c"/> <lb ed="X" n="0713c01"/><lb ed="R094" n="0090b01"/>註法花，于祗夜颂中复开为二：一超颂，谓长行在 <lb ed="X" n="0713c02"/><lb ed="R094" n="0090b02"/>後，偈颂在前，超过馀文而颂故。二追颂，谓长行在 <lb ed="X" n="0713c03"/><lb ed="R094" n="0090b03"/>前，偈颂在後，追其<anchor xml:id="nkr_note_add_0713c0301" n="0713c0301"/><anchor xml:id="beg0713c0301" n="0713c0301"/>已<anchor xml:id="end0713c0301"/>失而颂故。私註法花，指掌复 <lb ed="X" n="0713c04"/><lb ed="R094" n="0090b04"/>开为四：一廣颂，谓长行中略，偈颂中廣。二略颂，谓 <lb ed="X" n="0713c05"/><lb ed="R094" n="0090b05"/>长行中廣，偈颂中略。三補颂，谓義顺长行，而长行 <lb ed="X" n="0713c06"/><lb ed="R094" n="0090b06"/>却无文相，盖是长行未周，偈颂補出。四義颂，谓義 <lb ed="X" n="0713c07"/><lb ed="R094" n="0090b07"/>似长行，而文却不类。今此经章章有偈，故备录之， <lb ed="X" n="0713c08"/><lb ed="R094" n="0090b08"/>以备遇便指授。<persName>世尊</persName>欲褈宣者，有二義：一慈诲谆 <lb ed="X" n="0713c09"/><lb ed="R094" n="0090b09"/>切故，二众集先後故<note place="inline">先集者<anchor xml:id="nkr_note_add_0713c0901" n="0713c0901"/><anchor xml:id="beg0713c0901" n="0713c0901"/>已<anchor xml:id="end0713c0901"/>闻长行，後集者犹闻偈颂</note>。</p><p xml:id="pX10p0713c0923" cb:place="inline">△正颂分 <lb ed="X" n="0713c10"/><lb ed="R094" n="0090b10"/>二：一颂酬初请，二颂酬次请。初三：一颂真因有力， <lb ed="X" n="0713c11"/><lb ed="R094" n="0090b11"/>二颂执妄成轮，三颂妄尽还觉。初<note place="inline">略颂</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0713c12"/><lb ed="R094" n="0090b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0713c1201">文殊汝当知，一切诸<persName>如来</persName>，从于本因地，皆以智慧觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0713c13"/><lb ed="R094" n="0090b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0713c1301">长行恐其未详，复欲说偈，故教以当知，谓少言而 <lb ed="X" n="0713c14"/><lb ed="R094" n="0090b14"/>摄多義，不可忽也。一切二句，全同长行，皆以句義 <lb ed="X" n="0713c15"/><lb ed="R094" n="0090b15"/>摄长行三句。智慧二字，即圆照淸净觉相。觉之一 <lb ed="X" n="0713c16"/><lb ed="R094" n="0090b16"/>字，即永断无明成<persName>佛</persName>。</p><p xml:id="pX10p0713c1609" cb:place="inline">△二、颂执妄成轮<note place="inline">略颂</note>二：一、颂 <lb ed="X" n="0713c17"/><lb ed="R094" n="0090b17"/>执所变成轮，二、颂执变成轮。初。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0713c18"/><lb ed="R094" n="0090b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0713c1801">了达于无明，知彼如空花，即能免流转。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0713c19"/><lb ed="R094" n="0091a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0713c1901">了达于无明者，了根本无明，能生枝末无明，达枝 <lb ed="X" n="0713c20"/><lb ed="R094" n="0091a02"/>末无明，于现前身心，执我执法，妄有轮转空花。下 <lb ed="X" n="0713c21"/><lb ed="R094" n="0091a03"/>准长行，仍带二月，彼字指现前身心言，设能知彼 <lb ed="X" n="0713c22"/><lb ed="R094" n="0091a04"/>四大假合之身，六尘缘影之心，如空中华及第二 <lb ed="X" n="0713c23"/><lb ed="R094" n="0091a05"/>月，自不于中执我执法，造业受报，故能免于流转。 <lb ed="X" n="0713c24"/><lb ed="R094" n="0091a06"/>是反显此上应有因执成轮之语，第以偈略难周， <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0714a" n="0714a"/> <lb ed="X" n="0714a01"/><lb ed="R094" n="0091a07"/>故私于了达无明，约长行之義補释，智者详之。颂 <lb ed="X" n="0714a02"/><lb ed="R094" n="0091a08"/>执所变成轮竟。</p><p xml:id="pX10p0714a0207" cb:place="inline">△二、颂执能变成轮。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0714a03"/><lb ed="R094" n="0091a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0714a0301">又如梦中人，醒时不可得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0714a04"/><lb ed="R094" n="0091a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0714a0401">长行云：如梦中人，梦时非无，及至于醒，了无所得。 <lb ed="X" n="0714a05"/><lb ed="R094" n="0091a11"/>其意以起念成迷，似有无明，如梦中人，梦时非无； <lb ed="X" n="0714a06"/><lb ed="R094" n="0091a12"/>若離念即觉，觅无明了不可得，如梦若醒时，梦中 <lb ed="X" n="0714a07"/><lb ed="R094" n="0091a13"/>人当下寂灭。以是而观，则灭本无灭，生亦无生。故 <lb ed="X" n="0714a08"/><lb ed="R094" n="0091a14"/>长行云：一切众生于无生中妄见生灭，是故说名 <lb ed="X" n="0714a09"/><lb ed="R094" n="0091a15"/>轮转生死。此亦因偈文从略，约长行之義補释，显 <lb ed="X" n="0714a10"/><lb ed="R094" n="0091a16"/>无异也。颂执妄成轮竟。</p><p xml:id="pX10p0714a1010" cb:place="inline">△三、颂妄尽还觉<note place="inline">前长文不分，今 <lb ed="X" n="0714a11"/><lb ed="R094" n="0091a17"/>依疏義分</note>二：一、颂诸妄尽极，二、颂不真何待初。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0714a12"/><lb ed="R094" n="0091a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0714a1201">觉者如虚空，平等不动转。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0714a13"/><lb ed="R094" n="0091b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0714a1301">长行云彼知觉者，今但言觉者，即指真如智言，以 <lb ed="X" n="0714a14"/><lb ed="R094" n="0091b02"/>彼即是知空花之觉者。彼既悟妄，当体即泯合真 <lb ed="X" n="0714a15"/><lb ed="R094" n="0091b03"/>如，故如虚空。长行云犹如，偈唯存如，从略也。平等 <lb ed="X" n="0714a16"/><lb ed="R094" n="0091b04"/>者，言既泯合真如，犹如虚空，则有不能有，无不能 <lb ed="X" n="0714a17"/><lb ed="R094" n="0091b05"/>无，生不能生，灭不能灭，有无生灭，等皆平等故。不 <lb ed="X" n="0714a18"/><lb ed="R094" n="0091b06"/>动转者，真真如性，三际莫能迁，诸法无能变，长行 <lb ed="X" n="0714a19"/><lb ed="R094" n="0091b07"/>所称净觉是也。颂诸妄尽极竟。</p><p xml:id="pX10p0714a1913" cb:place="inline">△二颂不真何待。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0714a20"/><lb ed="R094" n="0091b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0714a2001">觉遍十方界，即得成<persName>佛</persName>道<note place="inline">至</note>本性圆满故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0714a21"/><lb ed="R094" n="0091b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0714a2101">初二句略颂长行。长行云：如法界性，究竟圆满，遍 <lb ed="X" n="0714a22"/><lb ed="R094" n="0091b10"/>十方界。如法界性偈，略不具其意，盖是进观净觉， <lb ed="X" n="0714a23"/><lb ed="R094" n="0091b11"/>理随事遍，故曰觉遍。觉既遍<anchor xml:id="nkr_note_add_0714a2301" n="0714a2301"/><anchor xml:id="beg0714a2301" n="0714a2301"/>已<anchor xml:id="end0714a2301"/>，仍复审谛，究竟进 <lb ed="X" n="0714a24"/><lb ed="R094" n="0091b12"/>观，久之事得理融，千刹摄入，故得至十方界也。今 <pb ed="X" xml:id="X10.0263.0714b" n="0714b"/> <lb ed="X" n="0714b01"/><lb ed="R094" n="0091b13"/>但云觉遍十方界，以一句摄长行两句義也。即得 <lb ed="X" n="0714b02"/><lb ed="R094" n="0091b14"/>成<persName>佛</persName>道者，觉圆满故。</p><p xml:id="pX10p0714b0209" cb:place="inline">〇後三句，補颂防难。<note place="inline">恐有难云：灭妄 <lb ed="X" n="0714b03"/><lb ed="R094" n="0091b15"/>成真，理有固然。今上云：又如梦中人，醒时不可得。似乎无妄可灭。此又云：即得成<persName>佛</persName>道。莫是有道可成耶？ <lb ed="X" n="0714b04"/><lb ed="R094" n="0091b16"/>故以此後三句防之。</note>其意以众幻元无，幷非灭于真如。<persName>佛</persName>道 <lb ed="X" n="0714b05"/><lb ed="R094" n="0091b17"/>本成，亦无得于真如。良以本性圆满，因执妄而成 <lb ed="X" n="0714b06"/><lb ed="R094" n="0091b18"/>亏。妄灭仍圆，義言成<persName>佛</persName>。何得以有成为难？颂酬初 <lb ed="X" n="0714b07"/><lb ed="R094" n="0092a01"/>请答竟。</p><p xml:id="pX10p0714b0704" cb:place="inline">△二颂酬次请答。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0714b08"/><lb ed="R094" n="0092a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0714b0801">菩萨于此中，能发菩提心，末世诸众生，修此免邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0714b09"/><lb ed="R094" n="0092a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0714b0901">此科之初，长行有结前成因一句偈，略之也。菩萨 <lb ed="X" n="0714b10"/><lb ed="R094" n="0092a04"/>于此中，长行云于大乘中，菩提心长行云淸净心。 <lb ed="X" n="0714b11"/><lb ed="R094" n="0092a05"/>心既淸净，诸病皆離，末世依修，自能免于邪见。此 <lb ed="X" n="0714b12"/><lb ed="R094" n="0092a06"/>是问答发起序，合前结集证信序。总结序分<anchor xml:id="nkr_note_add_0714b1201" n="0714b1201"/><anchor xml:id="beg0714b1201" n="0714b1201"/>已<anchor xml:id="end0714b1201"/>竟。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0714b13"/><lb ed="R094" n="0092a07"/> <lb ed="X" n="0714b14"/><lb ed="R094" n="0092a08"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>圆觉经析義疏卷第一</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0694a1001" to="#end0694a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0694a1101" to="#end0694a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0694c2401" to="#end0694c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0695a0401" to="#end0695a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0695b0601" to="#end0695b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0695b1401" to="#end0695b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0696a0701" to="#end0696a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0696a1301" to="#end0696a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0696b1901" to="#end0696b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0696b2001" to="#end0696b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0696b2301" to="#end0696b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0696b2401" to="#end0696b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0696c1701" to="#end0696c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0699a1501" to="#end0699a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0699b0101" to="#end0699b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0699b2101" to="#end0699b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0700b2201" to="#end0700b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0700c2201" to="#end0700c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0701b1101" to="#end0701b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0701c1801" to="#end0701c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0702a1401" to="#end0702a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0702a1601" to="#end0702a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0702c1901" to="#end0702c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0703a1901" to="#end0703a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0704b2301" to="#end0704b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0704b2302" to="#end0704b2302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0704c1601" to="#end0704c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0704c2401" to="#end0704c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0705b2001" to="#end0705b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0706b0101" to="#end0706b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0706c2101" to="#end0706c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0708a1301" to="#end0708a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0708a1401" to="#end0708a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0708a2201" to="#end0708a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0709b0701" to="#end0709b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0709b2401" to="#end0709b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0709c1301" to="#end0709c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0709c1401" to="#end0709c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0710a1101" to="#end0710a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0710a2001" to="#end0710a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0710a2101" to="#end0710a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0710a2102" to="#end0710a2102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0710b0101" to="#end0710b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0710b0501" to="#end0710b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0710b2101" to="#end0710b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0710c0501" to="#end0710c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0710c1201" to="#end0710c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0711a1301" to="#end0711a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0712b0201" to="#end0712b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0712b0901" to="#end0712b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0712b2201" to="#end0712b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0713b0501" to="#end0713b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0713b0601" to="#end0713b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0713b0801" to="#end0713b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0713c0301" to="#end0713c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0713c0901" to="#end0713c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0714a2301" to="#end0714a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0714b1201" to="#end0714b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0695001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0695001">如当作加</note> <note n="0706001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0706001">淸疑流</note> <note n="0707001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0707001">巳疑曰</note> <note n="0708001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0708001">竟当作境</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0694a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0694a1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0694a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0694a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0694c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0694c2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0695a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0695a0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0695b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0695b0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0695b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0695b1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0696a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0696a0701">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0696a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0696a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0696b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0696b1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0696b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0696b2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0696b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0696b2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0696b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0696b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0696c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0696c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0699a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0699a1501">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0699b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0699b0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0699b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0699b2101">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0700b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0700b2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0700c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0700c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0701b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0701b1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0701c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0701c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0702a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0702a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0702a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0702a1601">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0702c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0702c1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0703a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0703a1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0704b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0704b2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0704b2302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0704b2302">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0704c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0704c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0704c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0704c2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0705b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0705b2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0706b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0706b0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0706c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0706c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0708a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0708a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0708a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0708a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0708a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0708a2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0709b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0709b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0709b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0709b2401">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0709c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0709c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0709c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0709c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0710a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0710a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0710a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0710a2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0710a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0710a2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0710a2102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0710a2102">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0710b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0710b0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0710b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0710b0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0710b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0710b2101">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0710c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0710c0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0710c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0710c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0711a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0711a1301">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0712b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0712b0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0712b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0712b0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0712b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0712b2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0713b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0713b0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0713b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0713b0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0713b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0713b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0713c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0713c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0713c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0713c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0714a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0714a2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0714b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0714b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>